Dient samenwerking Elkanders Belang?

De onderlinge in kwestie kent een statige historie. Het waren rijke, trotse boeren van oude adellijke geslachten in Westdongeradeel (boven Dokkum) die in 1815 een onderlinge maatschappij oprichtten. Boeren konden zich erbij verzekeren tegen brandschade aan gebouwen. Diverse bestuursleden van de maatschappij in vroegere jaren bekleedden hoge functies - sommigen waren zelfs minister. De liberale oorsprong van de maatschappij is duidelijk, "maar," zo zegt Verbuys, "we werken nu vanuit een mix van liberale en sociale standpunten. Je zit als plaatselijke onderlinge heel dicht bij de leden. Daardoor ben je kwetsbaar en moet je je heel voorzichtig opstellen."

Géén herverzekering

De vraag of er wel of niet in een groter verband zou moeten worden samengewerkt, was in de maatschappij al een half jaar na de oprichting aan de orde. De in 1815 opgerichte Onderlinge verzekering voor Brand in het District Westdongeradeel werd in 1816 al opengesteld voor deelnemers in het district Oostdongeradeel. De uitbreiding vond zonder slag of stoot plaats. Anders ging dat bij het eerste verzoek aan de maatschappij om mee te doen aan een overeenkomst tot herverzekering. Daar voelde het bestuur niets voor - wie daar alleen maar aan dacht, ging ver buiten zijn boekje. Toen in 1922 de O.T.O.S. werd opgericht (Overeenkomst tot Onderlinge Steun, nu Avero) deed de onderlinge in de twee Dongeradelen daar niet aan mee. Pas in 1942, onder druk van de oorlogsomstandigheden, besloot het bestuur er wel aansluiting bij te zoeken. In de jaren vijftig kwam Dokkum in zicht. Een fusie met de Onderlinge Brandwaarborgmaatschappij Dokkum en Omstreken vond men het overwegen zeker waard, maar één gevoelig probleem was er wel. Het hoofdkantoor van de maatschappij zou van Metslawier naar Dokkum worden verplaatst en daar zouden de Dongeradelen niet mee zijn gediend. Toch zou het in 1960 zover komen. De Onderlinge Verzekering Maatschappij Oost- & Westdongeradeel en Dokkum (O.W.D.) werd gevestigd te Dokkum.

Opstandig Oostblok

Direkteur Verbuys: "In de jaren zeventig kwam een nieuwe constructie tot stand. Er werd een samenwerkingsverband gecreëerd tussen drie onderlinge maatschappijen: de O.W.D. in Dokkum, Elkanders Belang in Bergum en de Onderlinge Dantumadeel in Damwoude. Boven de drie maatschappijen werd een BV gezet. Het woord fusie was toen nog uit den boze - de zelfstandigheid moest en zou blijven bestaan." Kwam het in die jaren tot een samenwerking, het kwam op een ander front tot een breuk. Verbuys: "De drie onderlingen waren herverzekerd bij O.T.O.S. Wederkerige. Destijds bood O.T.O.S. Varia agentuurovereenkomsten aan de Rabobanken in de regio aan. Daardoor ontstond de situatie, dat wij hier een bepaalde risicoboerderij niet accepteerden, maar schade eraan wel in de jaarcijfers van O.T.O.S. Wederkerige terugvonden. Die agrariër was via de Rabobank binnengekomen en wij konden dus alsnog het gelag betalen. Dat wilden wij pertinent niet. Bovendien wilden wij niet meedoen aan de fusie tussen O.T.O.S. Varia en de regionale onderlingen hier in Friesland tot Avero Schade, waardoor de hele brandportefeuille naar de Rabobank zou gaan. In Leeuwarden werden we al het Oostblok genoemd, de drie opstandelingen die niet mee wilden doen. In 1977 hebben we ons afgesplitst en hebben we herverzekering gezocht bij N.O.V.O. in Zwolle."

Beangstigend

In 1985 zijn de drie onderlingen uit Dokkum, Damwoude en Bergum formeel gefuseerd tot Elkanders Belang van 1815, gevestigd in Bergum. De maatschappij heeft ongeveer 24.000 relaties in de portefeuille. In de kerngemeenten van het gebied wordt een marktaandeel tot zeventig procent van de adressen bereikt. In totaal werken er veertig mensen bij de maatschappij, inclusief de medewerkers op de bijkantoren in Dokkum, Damwoude en Drachten. Vanaf oktober van vorig jaar opereert de maatschappij onder de nieuwe N.O.V.O.-vlag: Univé. De naam is veranderd in Univé Elkanders Belang, "hoewel die naamsverandering statutair nog niet is vastgelegd," aldus Verbuys. Uiteindelijk is nu dus het lokale, standvastige Dongeradeelse opgenomen in een nationale grootheid - een schaalvergroting, zo zegt ook Verbuys, met behoorlijke consequenties. Hij zegt: "Het publiek is op de naam Univé veel sneller ingeschoten dan de organisatie zelf. We maken daardoor een ontzettende groei mee, nu al meer dan veertig procent. Het punt is hoe we die groei moeten verwerken en hoe we onze service hoog moeten houden. Een probleem daarbij is de automatisering. Het publiek verwacht in alle Univé-kantoren één maatschappij aan te treffen, met verbindingen naar de andere kantoren, maar dat is niet zo. Dat is weleens beangstigend."

Hamvraag

De hamvraag is natuurlijk: in hoeverre is Westdongeradeel, waar een en ander in 1815 begon, de zelfstandigheid kwijt. Om precies te zijn heeft Westdongeradeel (net als Oostdongeradeel, Dokkum en nog zes andere gebieden) één bestuurslid in het negen leden tellende bestuur van Elkanders Belang van 1815. De voorzitter van het bestuur is lid van het koepelbestuur van Univé. Daarnaast is Verbuys, als directeur, lid van de adviesraad van achttien directeuren en van de automatiseringscommissie van die raad. "Het beleid kunnen wij dus nog heel goed meesturen," zegt Verbuys tot slot. "Ik denk dat je in zo'n club maar zeer beperkt je zelfstandigheid kwijtraakt. Zoals de leden van de onderlinge invloed op het beleid kunnen uitoefenen, kunnen onderlinge maatschappijen dat in zo'n verband natuurlijk ook. Ik zie de afkeer van samenwerkingsverbanden daarom compleet als ten onrechte. Je moet ergens een keuze maken. Je kunt toch niet blijven opereren als in de jaren zestig, toen de hele administratie van een onderlinge nog op de achterkant van een sigarendoos werd gedaan?!"

Verschenen in: de Onderlinge, FOV, 1992

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl