Digitale technologie voor een duurzame leefomgeving

Marcel Bullinga noemt de digitale technologie een 'tentakeltechnologie'. De digitale technologie doordringt alle facetten van het dagelijks leven. "Dat is fascinerend," aldus Bullinga, "maar maakt het tegelijk moeilijk er beleidsmatig handen en voeten aan te geven. Want waar moet je in vredesnaam beginnen? Wat we nodig hebben is een focus waarin verschillende disciplines en beleidsdoelen bij elkaar komen. En waar de behoeften van de burger centraal staan. De aanbeveling in het rapport is daarom: maak een Proeftuin, bouw een intelligente, duurzame wijk. Een digitale variant van de Betuwelijn, een groot maar praktisch toepasbaar kennisproject waarmee Nederland de netwerksamenleving van de 21e eeuw in kan luiden."

Duurzame leefomgeving

In het rapport 'Een Ministerie van Ruimte & Tijd' wordt van een indrukwekkende reeks digitale toepassingen beoordeeld welke impact ze op de samenleving kunnen hebben. Veel van die toepassingen zullen ook in de Proeftuin moeten worden gerealiseerd. Marcel Bullinga beschrijft deze woonomgeving als: "Een wijk waar digitale technologie gebruikt wordt om een duurzame fysieke leefomgeving te scheppen. Een wijk waar de mobiliteit duurzaam is, de huizen en kantoren intelligent, waar thuis virtueel gewerkt en gewinkeld kan worden, waar de sociale veiligheid groot is en de privacy gegarandeerd. Een wijk met een woonsmartcard annex stadspas of telewinkelapparaat voor duurzaam wonen in intelligente werkwoningen. Een wijk die voorzien is van een wijkdienstencentrum en zelfs ondergrondse goederendistributie. Met een autosmartcard voor duurzaam personenverkeer en telewinkelverkeer, als voorbereiding op de bestuurderloze deelauto en winkelwagen. Waar milieuvriendelijk gedrag financieel wordt gehonoreerd op de groene winkelsmartcard. Een wijk die wordt gebouwd in samenspraak met de toekomstige bewoners. Een wijk waar rood plaats maakt voor groen. Een wijk waar iedereen dolgraag wil wonen."

Woonkwaliteit

In de Proeftuin komen als het ware alle ideeën en aanbevelingen in het rapport 'Een Ministerie van Ruimte & Tijd' tezamen. De opzet van de Proeftuin is dat in deze intelligente wijk alle beleidsdoelen van VROM integraal worden gerealiseerd. Daarbij gaat het dan om zaken als milieuwinst, ruimtelijke kwaliteit, stedelijke vernieuwing, duurzaam bouwen, duurzame mobiliteit, kennis- en diensteneconomie, efficiënte benutting van bestaande infrastructuur (gebouwen en wegen), flexibel werken, filespreiding en beter openbaar vervoer. Marcel Bullinga: "Het is niet de bedoeling iets nieuws te maken of te bouwen, maar om bestaande projecten en initiatieven aan elkaar te koppelen en om te stimuleren dat intelligente bouw plaatsvindt. Alles moet uit de maatschappij komen, dat wil zeggen uit de markt en uit de sociale sector, met een zachte stimulering waar nuttig en nodig van de overheid. Dit kan bijvoorbeeld wenselijk zijn in de moeilijke beginfase van vraagdenken en ketenhandelen in de marktsector, met name in de bouwnijverheid, de zorgsector en de energiesector. Er gebeurt al heel veel, in het buitenland vooral in Italië en Japan, maar ook in Nederland, bijvoorbeeld met de woonsmartcard, het telewinkelconcept en de multifunctionele stadspas. Te denken valt aan nieuwbouw, maar nog belangrijker is het ontwikkelen van methoden en technieken om de bestaande woonvoorraad intelligent te maken. Dit past in de historische omslag van woonkwantiteit naar woonkwaliteit onder invloed van de toegenomen en toenemende welvaart. De bewoners van zo'n wijk moeten in staat zijn om zonder enige digitale kennis hun 'intelligente' leefomgeving te gebruiken en te benutten."

Ingrediënten

De Proeftuin moet een samenwerkingsverband worden van alle strategische VROM-onderdelen, andere overheidsorganisaties, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. "Een departementsoverstijgend ICES-project," noemt Bullinga het, "maar zonder zware organisatiestructuur of vergadercultuur. En natuurlijk in de vorm van een publiek-private samenwerking met beleidsconcurrentie." De Proeftuin moet om te beginnen ingrediënten bevatten op het gebied van duurzaam wonen, werken en winkelen. De woningen zijn intelligent en zijn voorzien van sensorische thuisnetwerken (bij voorkeur draadloos of via het elektriciteitsnet), intelligente energie-agenten en dynamische kostenkennis om het energieverbruik te reduceren. De bewoners maken gebruik van een woonsmartcard voor fysieke toegang tot het huis, het wijkdienstencentrum en allerlei diensten, en ook zoiets als een telewinkelapparaat. De woningen zijn opgenomen in een buurtnetwerk voor sociale veiligheid, inbraakalarmering en thuiszorg. De woningen zijn werkwoningen met voldoende ruimte voor telethuiswerken. De Proeftuin moet daarnaast ingrediënten bevatten op het gebied van duurzame mobiliteit (intelligent openbaar vervoer, intelligente (winkel)wagens met ketenvervoerders), ondergronds goederenvervoer (eventueel aansluitend op wijkdistributiecentra annex wijkdienstencentra), extreem flexibel bouwmateriaal en een interactief bouwproces. "Natuurlijk, het is maar een idee," aldus Marcel Bullinga, "maar waren ideeën niet hard nodig in de aanstormende kenniseconomie?"

De Digitale Proeftuin is inmiddels een officieel initiatief van de Directie Informatiemanagement & Organisatie (DIO) van het Ministerie van VROM en de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting (SEV). DIO en SEV laten momenteel een haalbaarheidsonderzoek naar de Proeftuin verrichten. Wie interessante projecten of ideeën heeft die in de Proeftuin zouden kunnen passen, kan deze bij Marcel Bullinga melden. Zijn emailadres is: Marcel.Bullinga@dio.cs.minvrom.nl. Meer informatie over de Proeftuin staat op http://www.sev.nl/sev/ictwijk.

Verschenen in: Grootbedrijf, NVOB, 2000

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl