De Vreedzame School voor scholen in het zml-onderwijs

Eduniek en de Herderschêeschool in Utrecht gaan gezamenlijk het programma van De Vreedzame School, aangevuld met aspecten van democratisch burgerschap, geschikt maken voor scholen in het zml-onderwijs. Voor de ontwikkeling van dit aangepaste programma heeft het VSBfonds, het fonds voor maatschappelijke initiatieven in Nederland, een subsidie beschikbaar gesteld.

De Herderschêeschool in Utrecht biedt onderwijs aan zeer moeilijk lerende kinderen en jongeren. De school kent twee locaties, een voor speciaal onderwijs voor kinderen van 4 tot en met 12 jaar (met momenteel 62 leerlingen) en een voor voortgezet speciaal onderwijs (met 76 leerlingen). Twee jaar geleden ging Cornelie Kool de locatie voor het voortgezet speciaal onderwijs leiden. "Toen ik hier begon," vertelt ze, "zag ik het gedrag van de leerlingen en dacht: hier moet iets gebeuren. Om te beginnen viel het me op, dat de leerlingen heel weinig inspraak en medezeggenschap hadden. Het zijn natuurlijk leerlingen met een verstandelijke beperking, die vaak uit sociaal zwakke milieus komen. Ze staan nogal negatief tegenover de maatschappij en zien hun eigen plek daarin niet als daadwerkelijk van belang. Binnen de maatschappij zijn ze een kwetsbare groep en vormen ze sowieso een minderheid. Deze observaties bij elkaar brachten mij ertoe me te verdiepen in manieren om hun gedrag aan te pakken."

Regels en stellingen

"Na de vakantie ben ik toen met een aantal concrete dingen begonnen," vervolgt Cornelie, "om te beginnen met het opstellen van de gouden regels binnen de school, waarbij de leerlingen een eigen rol hebben gekregen. Ze houden bijvoorbeeld maandelijks een presentatie over de regel van de maand. We zijn ook begonnen met leerlingen te laten meebeslissen in zaken waarbij dat kan. Dat doen we door middel van de stelling van de maand. De leerlingen kunnen daar ja of nee tegen zeggen, wat op zich al een hele uitdaging is, maar ze kunnen ook hun mening motiveren en vervolgens met een voorstel komen. Zo hadden we een bord op de poort waarop stond 'Herderschêeschool, school voor zeer moeilijk lerende kinderen'. Sommige leerlingen zeiden dat ze dat echt niet leuk vonden. Dat hoefde toch niet iedereen te weten en bovendien leerden ze toch niet moeilijk op deze school? We hadden toen de stelling 'het bord op de poort is oké'. Honderd procent van de leerlingen zei toen: 'nee, het bord is niet oké'. Vervolgens hebben we het met z'n allen eraf geschroefd en er hangt nu een nieuw bord. Daar staat op 'Herderschêeschool'."

Merkbare effecten

"Dergelijke maatregelen hebben binnen de school al heel merkbare effecten qua gedrag gehad," aldus Cornelie Kool. "Dat blijkt bijvoorbeeld uit mijn incidentenregistratie. Anderhalf jaar geleden stonden daar veel incidenten op en nu eigenlijk nog maar heel weinig. Omdat onze aanpak zo goed aansloeg, vond ik dat we die niet binnen de school moesten houden, maar breder moesten neerzetten. De Vreedzame School kende ik al uit de tijd dat ik nog in het basisonderwijs werkte. Eerst heb ik toen contact met hoogleraar Pedagogiek Micha de Winter gezocht. Hij heeft in maart voor onze teams een lezing over democratisch burgerschap gehouden en daar is vanuit de teams heel positief op gereageerd. Iedereen heeft aangegeven daar verder mee te willen gaan. Eerder al had Micha de Winter mij geadviseerd contact met Leo Pauw van Eduniek op te nemen. Dat heb ik gedaan en dat heeft geresulteerd in een subsidieaanvraag bij het VSBfonds voor een aanpassing van De Vreedzame School voor het zml-onderwijs. Het plan is dat straks beide locaties van de Herderschêeschool pilotschool voor het aangepaste programma worden."

Aanpassingen

Onderwijsadviseur Leo Pauw: "Het is de bedoeling dat we De Vreedzame School voor deze doelgroep gaan aanpassen en daar tegelijkertijd wat meer burgerschapsaspecten bij gaan betrekken. Dat is heel ingrijpend. De filosofie blijft overeind, maar al het lesmateriaal moet volkomen worden omgebouwd. Het moet veel minder talig worden, maar meer met pictogrammen en andere visuele hulpmiddelen. Ik verwacht dat Cornelie Kool daar een goede inhoudelijke bijdrage aan kan leveren. Wat we gezamenlijk bedenken, gaan we vervolgens op beide locaties van de Herderschêeschool uitproberen. Zo werkt dat het beste, vind ik. We hebben met De Vreedzame School al enige ervaring in het speciaal basisonderwijs opgedaan en daarbij hebben we gemerkt hoe nuttig het is om met leerkrachten samen te werken die deze kinderen elke dag meemaken. Zij zijn heel creatief in het ombouwen en aanpassen van lesstof, want ze doen bijna niet anders. We hopen daarom door samen op te trekken een mooi programma te kunnen maken, wat vervolgens voor alle zml-scholen in Nederland beschikbaar zal komen. Ik verwacht dat er veel belangstelling voor zal zijn."

"Het is heel erg leuk," zegt Cornelie Kool tot slot. "Het is gewoon heel bijzonder te merken dat je daadwerkelijk veranderingen binnen de school kunt bereiken. Een voorwaarde is wel, dat de teamleden er helemaal achter staan en zich ook democratisch gedragen. Die voorbeeldfunctie is in zo'n aanpak ontzettend belangrijk."

Verschenen in: Eduniek Info (2008)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl