Vierde-generatie-stadions: het gras groeit op het groeistadion

Vooral de bouw van het nieuwe Galgenwaard voor FC Utrecht heeft destijds de ontwikkeling in gang gezet naar multifunctionele stadions, waarin of waarbij bijvoorbeeld kantoorruimten, restaurants en parkeerplaatsen ook door derden kunnen worden gebruikt. Deze ontwikkeling heeft bij de Amsterdam Arena niet alleen tot een multifunctioneel stadion geleid, maar ook tot een omgeving waarin van alles te doen zal zijn, met een evenementenhal, een bioscoop met dertien zalen, een transferium met parkeergelegenheid en een overdekte gaanderij, naar het metrostation, met voorzieningen en winkels.

Kansen

Jac Seelen, directeur van Ballast Nedam IGB Regio Zuid: "De Amsterdam Arena is een derde-generatie-stadion, maar je ziet er al een vierde-generatie-model ontstaan. Voor ons is een vierde-generatie-stadion een multifunctioneel gebouw waarin allerlei vormen van sport, ontspanning en commercie zijn samengebracht. Je zult dan ook aan de buitenkant niet meer kunnen zien dat het een stadion is. Het is een groter geheel, dat voor langere uitstapjes gebruikt zal kunnen worden. De mensen komen straks echt niet meer pas om vijf voor half drie naar een voetbalwedstrijd. Naargelang de kwaliteit van het gebouw is men er veel eerder en blijft men er ook langer." Leo Vervaart, commercieel directiemedewerker van Ballast Nedam IGB Regio Zuid: "Die multifunctionaliteit moet je heel breed zien. Je kunt denken aan indoor-skieën, indoor-klimmen, zwemmen, schaatsen enzovoort enzovoort. De mensen krijgen steeds meer vrije tijd en willen daarin steeds meer in beweging zijn. Wij geloven daarom dat daar kansen en markten voor zijn, op kleinere en grotere schaal, bijvoorbeeld in groeisteden en zeker in het buitenland."

Het veld eruit

Multifunctionaliteit van stadionruimte vereist in wezen twee aspecten: het dak moet dicht kunnen en het veld eruit. Het afsluitbare dak is inmiddels realiteit, maar het eenvoudig en tijdelijk verwijderbare veld nog niet. Ballast Nedam IGB heeft er al wel het ontwerp voor gemaakt. Seelen: "Het veld in een stadion ligt meestal in de weg. Je moet het eerst afdekken voordat er bijvoorbeeld een beurs in kan, een motorcross of concours hippique - er zijn natuurlijk heel veel mogelijkheden. Eigenlijk zou het veld daarom eruit moeten kunnen. Naar beneden kan niet. Je kunt het wel naar links of rechts wegrijden of -varen, maar het kan ook naar boven. Dat heeft ons op een lumineus idee gebracht waarop we inmiddels octrooi hebben gekregen." Vervaart: "In opdracht van de gemeente Rotterdam hebben we twee modellen ontwikkeld voor een nieuw stadion. Daar hebben we ook het hefmodel in opgenomen, een ontwikkeling op basis van de off-shore-techniek. Daarmee wordt het totale veld, dus de hele bak van honderd bij zeventig meter, op vier grote hydraulische kolommen naar boven gedrukt. Daaronder ligt dan een gewone betonnen vloer. Het veld past precies tussen het tribunedak, waardoor een overdekte hal ontstaat waarin van alles kan gebeuren terwijl het gras verder groeit." In dit revolutionaire ontwerp waren verder de tribunes verschuifbaar gemaakt, zodat een ruimte kon worden gevormd voor precies drie tennisvelden, of één tennisveld, een basketball-vloer, een boksring of welk speelveld dan ook.

Groeistadion

"Een andere ontwikkeling," vervolgt Seelen, "is het groeistadion: een stadion dat bijvoorbeeld van twaalf- naar achttien- en naar vierentwintigduizend plaatsen kan groeien, of van vijftigduizend naar tachtigduizend. We hebben daar al wel oplossingen voor op kleinere schaal, bijvoorbeeld door de toepassing van dakconstructies die na het aanbrengen van een extra tribune-ring weer kunnen worden teruggeplaatst." Ballast Nedam IGB heeft inmiddels een groei-ontwerp gemaakt waarbij in de eerste fase vier tribunes worden gebouwd, in de tweede fase de hoeken worden dichtgemaakt en in de derde fase de tribune-ring wordt opgehangen. Leo Vervaart zegt hierbij: "We moeten natuurlijk oppassen dat we er van tevoren niet te veel dure voorzieningen in stoppen, want als de uitbreidingen niet doorgaan, heb je die voor niets gemaakt. We moeten dus iets bedenken waarvoor in de eerste fase niet veel geld nodig is, maar wat later toch goed gebruikt kan worden."

Jac Seelen tot slot: "Natuurlijk is het de vraag of al onze plannen gerealiseerd zullen worden. Maar als we er met onze klanten over praten, vinden ze het allemaal fantastisch. Ik vind ook dat Ballast Nedam, gelet op de reputatie van het bedrijf, een voortrekkersrol moet hebben bij het ontwikkelen van nieuwe ideeën. Want daarmee behouden we onze voorsprong."

Verschenen in: Special Magazine van Revue Arts, 1996

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl