Honderdduizend berken op Schiphol

Schiphol zag er destijds niet uit. Waar het vooral aan ontbrak was een integrale visie op het luchthavengebied. Deze werd daarom in samenwerking met een landschapsbureau tot stand gebracht. Smilde: "Uitgangspunten van die integrale visie waren dat Schiphol zo veel mogelijk aansluiting met het omliggende polderlandschap moest vinden, dat het groen niet primair een verhullende maar juist een versterkende functie moest hebben en dat door het opheffen van de versnippering niet alleen een mooier beeld kon worden gecreëerd, maar ook een efficiënter onderhoud. En voor een bedrijf is het natuurlijk altijd erg prettig als je voor een lagere prijs meer kwaliteit krijgt!"

Groene ring

De integrale visie van destijds leidde tot het concrete plan van een groene ring rond Schiphol met daarbinnen een aantal specifiek groene locaties. De ring en de overige wegen hadden in dit plan het karakter van lanen, omrand door brede bermen met bomen en fietspaden, terwijl binnen de ring op plaatsen waar daar ruimte voor was, bosachtige, voor iedereen toegankelijke gebieden waren geprojecteerd. "Een aantal zaken uit dit plan is niet helemaal tot zijn recht gekomen," aldus Smilde. "De wegen binnen de ring zouden een behoorlijk breed profiel krijgen, maar dat is niet helemaal mogelijk gebleken, enerzijds doordat we op Schiphol nogal eens wegen moeten verleggen en anderzijds doordat we natuurlijk toch maar een beperkte ruimte hebben. Niet alleen is de grondprijs per vierkante meter hier erg hoog en moeten we dus efficiënt met de beschikbare grond omspringen, maar ook liggen er heel veel kabels en leidingen onder de grond, waar we dus geen bomen kunnen planten."

Berken

Het grootste deel van de ontworpen inrichting is echter wel uitgevoerd of zal in de toekomst nog worden uitgevoerd. Dit betreft dan in de eerste plaats de beplanting van de openbare gebieden met bomen, waarvoor op een enkele uitzondering na de berk is gekozen. Begin jaren negentig werden op Schiphol in totaal zo'n honderdduizend berken geplant. Smilde: "De berk heeft voor ons grote voordelen. Om te beginnen verhoogt de berk de belevingswaarde van de stedenbouwkundige kwaliteit van Schiphol. De berk is doorzichtig en concurreert dus niet met de bebouwing, maar voegt er in feite waarde aan toe. Daarnaast is de berk 's zomers en 's winters een mooie boom, met een frisse moderne uitstraling die past bij de uitstraling van een luchthaven. Belangrijk is natuurlijk ook dat de vruchten van berken nauwelijks vogels aantrekken en zeker geen grote vogels. Voor ons was het dus een hele goede boom. Door ze in grote getale op het terrein van Schiphol toe te passen, in combinatie met het straatmeubilair dat erbij kwam, konden we, zo was het uitgangspunt, de identiteit van Schiphol ook in het groen zichtbaar maken. Wie op Schiphol is, ziet dat aan de berken, net zoals men Parijs aan de platanen herkent."

Flexibel concept

De honderdduizend jonge berken op de luchthaven werden destijds dicht op elkaar geplant, opdat ze elkaar tegen de weersomstandigheden in het open polderlandschap van Schiphol konden beschermen. In de loop der jaren is deze beplanting uitgedund, "waarbij de berken als het ware steeds werden hergebruikt," aldus Smilde. "Ze werden verplant naar nieuw te ontwikkelen plekken op het luchthaventerrein. Op Schiphol moet de straat natuurlijk regelmatig open, er komen nieuwe wegen, nieuwe gebouwen, parkeerterreinen en noem maar op. Je kunt dan een paar honderd bomen moeten weghalen, maar je weet waar je die bomen binnen het totale concept kwijt kunt, zonder het concept aan te tasten. Dat is het grote voordeel van een concept met zo enorm veel dezelfde bomen: je weet precies wat je moet doen en je kunt daar heel flexibel mee omgaan." Volgens Smilde geldt hetzelfde voor de plantenbakken die speciaal voor Schiphol zijn ontworpen. Hij zegt: "Deze plantenbakken worden toegepast om op plaatsen waar veel mensen komen, groene accenten te geven aan de versteende omgeving van belangrijke gebouwen zoals de terminal en het hoofdkantoor van Schiphol. Door de verplaatsbaarheid van de bakken en door de wisseling per seizoen van de planten is ook dit concept heel flexibel."

Langgrasbeheer

Voor het enorm weidse gebied rond de start- en landingsbanen van Schiphol gelden vanzelfsprekend andere wetten wat de landschapsinrichting betreft, dan voor het openbaar toegankelijke luchthaventerrein. Op het landingsterrein groeit uitsluitend gras. Smilde: "Vroeger hadden we het probleem dat het landingsterrein veel weidevogels aantrok en mede daarom hebben we destijds voor langgrasbeheer gekozen. De stroken dichtbij de platformen en aansluitend aan het beton worden nog wel kort gemaaid, maar verderop houden we het gras lang. Daar nestelen weidevogels niet graag in, omdat ze dan hun kop niet boven het gras uit kunnen steken en dus de omgeving niet in de gaten kunnen houden. Ook hier hadden we dus weer het neveneffect van meer kwaliteit voor een lagere prijs, dat wil zeggen minder weidevogels terwijl we ook minder maai hebben. Bovendien heeft een gebied van honderden hectare lang gras, dat in het algemeen ook wat bloemrijker is, natuurlijk een heel andere belevingswaarde en een veel natuurlijkere uitstraling dan kort gras."

Inpassing in het landschap

Een verhaal apart, op een hoger schaalniveau, betreft de inpassing van het totale Schiphol-complex in het landschap eromheen. Hiertoe is met een aantal belanghebbende partijen in het gebied, verenigd in de Stichting Mainport & Groen, een convenant gesloten. Dit voorziet in een groot aantal projecten rond de vijfde baan, de nieuwe start- en landingsbaan van Schiphol. Deze baan komt in een groot groen carré te liggen, met fietspaden en recreatieve voorzieningen. Met dit groene carré beschikt de luchthaven over een gebied dat ook in de toekomst gegarandeerd onbebouwd zal blijven en - opnieuw de dubbelslag - met het carré wordt de kwalitatieve slag gemaakt naar de inpassing van de luchthaven in het open polderlandschap. Smilde: "Met het groene carré willen we de omgeving van Schiphol een zekere compensatie bieden. Geluidshinder en ruimtebeslag zijn zaken die vanzelfsprekend een behoorlijke impact op de omgeving hebben. Wij willen daar graag de kwaliteit en de belevingswaarde van het groen tegenoverstellen."

Verschenen in: Het Landelijk Dagblad, 2001

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl