Bijdrageanalyses en risicogesprekken nieuwe instrumenten in gedragstoezicht

Het bestuur van de Autoriteit Financiële Markten heeft drie leden. Voorzitter is Arthur Docters van Leeuwen, onder meer voormalig voorzitter van het college van Procureurs-generaal en hoofd van de Binnenlandse Veiligheids Dienst. De bestuursleden zijn Jacob Kaptein, die eerder gedurende 22 jaar diverse functies bij Mees Pierson had, en Paul Koster, die tot zijn aantreden als bestuurslid in maart 2001 gedurende drie jaar 'executive vice-president' van Koninklijke Philips Electronics N.V. was. In die functie was Koster 'chief auditor' voor Philips wereldwijd. Het kantoor van de Autoriteit-FM bevindt zich aan de Singel in Amsterdam, zeer toepasselijk pal tegenover de Munt, met een dependance aan de Keizersgracht. Momenteel werken er meer dan 200 mensen bij de Autoriteit-FM.

Overlap

Door de komst per 1 september 2002 van de Wet toezicht beleggingsinstellingen (WTB) is de organisatie van het toezicht ingrijpend veranderd. Het prudentieel toezicht, dat wil zeggen primair kijkend naar de solvabiliteit van de onder toezicht staande instellingen, is nu het domein van de Pensioen- & Verzekeringskamer en De Nederlandse Bank, terwijl het gedragstoezicht, dat wil zeggen gelet op de gedragingen van de financiële dienstverleners, de taak van de Autoriteit Financiële Markten is. "Natuurlijk moeten er in het kader van deze hervorming in de komende periode nog meer stappen worden genomen," zegt Paul Koster. "We zoeken nog met elkaar naar mogelijke overlappen tussen de activiteiten van de drie toezichthouders. We gaan daar ook een convenant voor afsluiten, waarin we definiëren wat de verschillende toezichthouders op het gebied van financieel gedrag doen. In de praktijk hebben we al vrij veel ervaring met De Nederlandse Bank op dat gebied. Nu we de lijn doortrekken naar de pensioen- en verzekeringsbranche, moet ik zeggen dat dat eigenlijk vrij goed gaat. We zijn dus redelijk optimistisch met elkaar, naar de ervaringen uit de eerdere tijd, dat wij ook in deze nieuwe samenwerking kunnen voorkomen dat er echt storende vormen van dubbel werk in zitten. Het is natuurlijk ook belangrijk voor de branche, dat bijvoorbeeld kleinere spelers niet een overmatige last van de toezichthouders krijgen."

Bijdrageanalyses

'Gedrag' bestrijkt een breed gebied en het toezicht erop is navenant een heidens karwei. Het lijkt een onmogelijke opgave om alles in de peiling te houden. De Autoriteit-FM heeft daarom anderhalf jaar geleden, dus nog in de hoedanigheid van de Stichting Toezicht Effectenverkeer, een nieuwe controlestrategie ingevoerd. Momenteel wordt nagegaan of aan deze strategie ook inhoud voor de verzekeringsbranche zal kunnen worden gegeven. Koster: "Onze benaderingswijze komt erop neer dat we uitgaan van de doelstellingen die in de wet zijn beschreven en dat we nagaan in hoeverre de instellingen aan het bereiken van die doelstellingen bijdragen. Dus zijn zij transparant genoeg? Geven ze duidelijk aan wat de kosten van een product zijn? Geven ze ook duidelijk aan welke risico's eraan zijn verbonden? Is het de consument die zich heeft verzekerd, duidelijk welke risico's hij níet heeft verzekerd? We vragen de instellingen om zelf vast te stellen in hoeverre zij daaraan voldoen en om één keer per jaar een vragenlijst daarover in te vullen. Wij kijken hoe die lijsten zijn ingevuld en daarop baseren we ons in onze mate van intensiteit van toezicht." De bijdrageanalyses, zoals deze vragenlijsten worden genoemd, kunnen in 2003 of 2004, afhankelijk van de wetgeving op dit gebied, voor het eerst ook naar verzekeraars en tussenpersonen worden verzonden. "We zullen natuurlijk een introductieperiode inbouwen," aldus Koster, "en op een bepaald moment ook een evaluatie, want als wij alleen maar lijsten terugkrijgen die volzitten met misvattingen, dan schiet je als toezichthouder natuurlijk niet op."

Risicogesprekken

"Het is natuurlijk ook niet voldoende," zo vervolgt Koster, "als wij alleen maar horen: ja, wij dragen bij aan het bereiken van de doelstellingen. We gaan ook kijken of het klopt wat er wordt gezegd. Bovendien willen we gesprekken met het management gaan voeren over de risico's in de toekomst. Want die bijdrageanalyses geven aan hoe de situatie op dat moment is, maar als zich ontwikkelingen voordoen, als men nieuwe activiteiten gaat ondernemen of als het bedrijf sterk groeit, in hoeverre kan die bijdrage dan nog worden geleverd? Een bedrijf kan een nieuw product willen lanceren, maar heeft het daar de staf voor en genoeg mensen die het product begrijpen? Wordt het niet een chaos in het telefoonverkeer? Is de administratie geschikt om nieuwe producten juist en verantwoord in te voeren? Op basis van onze bevindingen geven we vervolgens een kwalificatie aan de risico's van de instellingen. Is het risico 'high', dan stappen we er meteen op af, is het 'middle', dan komen we er zeker binnen een jaar aan en zijn de risico's 'low', dan komen we misschien over ruim een jaar."

Effectief en efficiënt

De Autoriteit-FM beoogt met de gekozen controlestrategie voor effectief en efficiënt toezicht te zorgen. Beide aspecten zijn ook voor de onder toezicht staande instellingen zelf van belang. Effectiviteit resulteert er immers in, dat de branche van ongewenste situaties verschoond blijft en efficiëntie moet ertoe leiden, dat de kosten van het toezicht, die de instellingen zelf moeten gaan opbrengen, binnen de perken blijven. "We zijn daar nog niet uit," zegt Koster, "en we zijn nog in actief overleg met het ministerie van Financiën, maar er zal een vorm van heffingen komen. Op de een of andere manier zal iedereen zich daar comfortabel bij moeten voelen en het een eerlijk systeem moeten vinden, dat recht doet aan een kostentoerekening. Alle instellingen zullen een bijdrage moeten leveren, grote en kleine, waarbij de omvang van de activiteiten zich zal vertalen in de mate waarin een instelling voor de betrokkenheid van de toezichthouder wordt aangeslagen." Koster zet vraagtekens bij een systeem waarin de vervuiler betaalt. Hij wijst erop dat dit soms al gebeurt, doordat instellingen waar zich problemen voordoen, soms zelf externe capaciteit moeten inhuren om het nodige onderzoek te laten doen of om de nodige berekeningen te laten maken. In meer ernstige zaken echter moet de Autoriteit-FM zelf deze mankracht leveren. "En dan heb je inderdaad het aspect van de voetbalwedstrijden met de rellen," aldus Koster. "Waarom zou iedereen voor de inzet van politie moeten betalen, terwijl het maar een hele kleine groep is die voor de narigheid zorgt? Met de verzekeringsindustrie zoeken we nog naar formules waarin dat kan worden opgelost. Je zou daarbij kunnen denken aan een bonus-malus-systeem, waarbij degene die een overtreding begaat een extra aanslag krijgt, maar daar zijn we nog niet uit."

Zekere dreiging

Kan het toezicht door de Autoriteit-FM de markt van financiële dienstverlening van vreemde smetten vrij houden? Paul Koster: "Als zich ergens problemen voordoen, dan zijn er altijd drie vragen voor de Autoriteit als toezichthouder. Waarom was u er niet? Of u was er, maar waarom hebt u niets gezien? Of u hebt iets gezien, maar waarom hebt u niets gedaan? Daar lopen we elke keer tegenop en ik zal niet beweren dat dat in de toekomst anders zal zijn. Toezicht is een onderdeel van het totale pakket om de markt gezond te houden. Heel veel zal ook liggen bij de branche zelf. Zelfregulering heeft in onze ogen nog altijd de voorkeur. Van het toezicht daarbij gaat een zekere dreiging uit. Het intrekken van de vergunning - een geweldig belangrijke stap, die door ons vanzelfsprekend zeer zorgvuldig wordt afgewogen en waar heel veel tijd mee gemoeid gaat - kan een maatregel zijn die nodig is. Dat heeft zijn uitstraling - dat is waar we op hopen."

Verschenen in: de Onderlinge, 2002

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl