Democratische burgerschapsvorming valt goed in pilotscholen van SPO Utrecht

De drie scholen in de pilot waren de OBS Rietendakschool, de OBS Prof. dr. Ph.A. Kohnstammschool en de OBS Overvecht. Thea Meijer: "We hadden voor de pilot drie verschillende scholen uitgekozen, met verschillende populaties, om te kijken of dat voor de aanpak van wezenlijk belang was. De ervaring is, dat alle drie de scholen enthousiast zijn. Soms zal de aanpak op de populatie leerlingen moeten worden afgestemd, maar dat is minder het geval dan we vooraf dachten." Het was niet toevallig dat de pilot Democratische burgerschapsvorming juist op de scholen van SPO Utrecht werd uitgevoerd. Thea Meijer: "Democratisch burgerschap is natuurlijk an sich in de uitgangspunten van het openbaar onderwijs opgenomen. Ontmoeting, actieve pluriformiteit en het omgaan met mensen die andere denkbeelden hebben, is sowieso in openbaar onderwijs ingebed. Daarnaast past het in de filosofie van SPO Utrecht, dat elke school anders is en dat dus elke school zelf op schoolniveau moet weergeven hoe aan die democratische burgerschapsvorming zal worden gewerkt. Als algemene directie van het schoolbestuur doen wij algemene uitspraken, die altijd op de scholen worden geëxpliciteerd."

Structurele verandering

Binnen SPO Utrecht is afgesproken dat alle 32 openbare scholen in Utrecht aan het project Democratische burgerschapsvorming gaan deelnemen. Het moment waarop dat zal gebeuren, moet natuurlijk bij de school passen, maar een aantal scholen heeft al aangegeven zo snel mogelijk te willen instappen. De ervaringen van de drie pilotscholen met het project waren immers erg positief. "Vooral de actieve aanpak maakt de mensen enthousiast," zegt Thea Meijer. "We wilden geen project waarin je één keer in de week wat doet, maar alle andere dagen niet wezenlijk iets verandert. Dat is ook gelukt. In het project Democratische burgerschapsvorming verander je structureel iets in de manier van werken in de school. De directeuren van de drie scholen waren bijvoorbeeld onder de indruk van de klassenvergadering, waarin kinderen leren om vanuit democratische begrippen over allerlei zaken mee te praten. In de school is dat nu gemeengoed geworden, het is nu een vast onderdeel van de werkwijze."

Niet weer iets 'erbij'

De ervaringen van de drie directeuren in het pilotproject zijn in het personeelsblad van SPO Utrecht beschreven en in de intervisiebijeenkomsten, het directieberaad en in formele en informele gesprekken uitvoerig aan de orde gesteld. "Natuurlijk hoor je ook wel: wéér iets erbij," zegt Thea Meijer. "Maar de kunst is ook altijd om iets niet 'erbij' te gaan doen. Daarom vind ik de aanpak in dit project ook zo goed. Natuurlijk kost het tijd, maar omdat het een aanpak is die onderdeel van de school wordt, is het niet iets wat 'erbij' komt. De klassenvergadering bijvoorbeeld komt voort uit het project, maar wat je daarin bespreekt, zou sowieso in de klas aan de orde zijn gesteld. Het gaat er dus om iets nieuws in het bestaande te integreren. En mocht iemand denken dat het wel bij de waan van de dag zal blijven, zo zei een van de directeuren in ons personeelsblad, dan zullen de leerlingen er wel voor zorgen dat het in de aandacht blijft. Want zij krijgen op een verantwoorde manier inspraak in de school en willen dat niet meer missen."

Van twee kanten

Projecten als Democratische burgerschapsvorming en ook De Vreedzame School worden vanuit Eduniek veelal door Leo Pauw en Jacob van Sonderen begeleid. "Over hun aanpak hoor ik goede berichten," zegt Thea Meijer tot slot. "Zodra de projecten draaien, staan wij als SPO Utrecht aan de zijlijn, maar bij de start ervan bespreek je wat je precies wilt bereiken, wat de randvoorwaarden zijn en waar we de accenten willen leggen. Dat waren plezierige gesprekken. Ook over de bijeenkomsten met de teams, waarin de aanpak wordt uitgelegd en de specifieke inpassing in de school wordt besproken, merk ik alleen maar tevredenheid. En wanneer iets niet helemaal bij de school past, dan moet de school dat ook zelf actief aangeven, want de inzet moet natuurlijk wel altijd van twee kanten komen!"

Verschenen in: Eduniek Info (2008)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl