Zelfstandig werken: van middel naar doel

In het schooljaar 2004-2005 werd op basisschool De Border een begin gemaakt met een nieuwe vorm van klassenmanagement. De kern daarvan is dat de leerkracht de klassikale setting loslaat, om vervolgens leerlingen aan een instructietafel onderwijs op maat te kunnen bieden. Deze werkwijze is inmiddels in de hele school doorgevoerd. In de kleutergroepen hebben de leerkrachten een ketting om wanneer zij met kinderen apart werken. De andere leerlingen weten dan precies wat zij moeten doen. In de middenbouw wordt met een stoplicht gewerkt en in de bovenbouw krijgen de leerlingen zelfstandige ochtendtaken. Zo hebben de leerkrachten hun handen vrij om leerlingen die dat nodig hebben, extra instructie te kunnen geven.

Consultaties en scans

Bij de implementatie van de nieuwe manier van werken werden de leerkrachten van De Border door Eduniek begeleid. "De eerste twee jaar gebeurde dat in de vorm van klassenconsultaties," vertelt directeur Ad Goenee. "De leerkrachten kregen persoonlijk feedback op hoe ze zich in de klas bewogen, welke dingen ze wel en niet deden en welke keuzes ze daarbij konden maken. Sinds twee jaar echter heeft die begeleiding meer de vorm van een scan door de hele school. Dat betekent dat twee medewerkers van Eduniek gedurende twee dagen in de school observeren hoe de leerkrachten lesgeven en hoe ze in de groepen onderwijs op maat gestalte geven. Het doel is om als management aandachtspunten te formuleren, waar de school mee aan de slag gaat."

Van middel tot doel

Vorig schooljaar vond vanuit de scan een eerste terugkoppeling naar het management plaats. De gegeven feedback kwam toen mooi overeen met het advies van de Inspectie destijds. Ad Goenee: "Het allerbelangrijkste was, dat het zelfstandig werken als middel heel goed wordt ingezet en echt 'staat' in de school. Maar we kregen ook mee, dat we het zelfstandig werken nu als een doel kunnen gaan uitbouwen. Dat betekent dat we de kinderen vaardigheden gaan leren die bij het zelfstandig werken horen: zelf plannen en zelf verantwoordelijkheid nemen bijvoorbeeld. We willen er dus meer uithalen en de kinderen leren hoe ze zelfstandiger de leerstof kunnen verwerken. Op dit moment experimenteren we daarmee in verschillende groepen. We hebben de leerkrachten de vrijheid gegeven om zelf te bedenken hoe ze dat vorm willen geven. De eerste reacties zijn erg positief. Kinderen willen gewoon meer autonomie in het kiezen van taken en het afmaken van dingen. Dat gaat heel goed."

Vertrouwen en ruimte

De Border is een grote school, met maar liefst 28 groepen. Elk leerjaar heeft dus een aantal parallelgroepen, waardoor het goed mogelijk is om bijvoorbeeld gedurende een aantal weken met een nieuwe werkvorm te experimenteren. Duidelijk is, dat zelfstandig laten werken de ene leerkracht beter ligt dan de andere. Goenee: "Heel belangrijk is dat de leerkracht kan overzien welke leerstof wordt geboden, in het voorgaande jaar, in het lopende jaar en wat in het jaar daarop wordt verwacht. Dat is belangrijk om zekerheid te hebben in het loslaten. Daarnaast is belangrijk hoe een leerkracht naar kinderen kijkt en hoeveel vertrouwen en ruimte hij of zij kinderen durft te geven. Wat dat betreft kunnen leerkrachten ook heel veel van elkaar leren. Wij werken de laatste jaren minder volgens een blauwdruk voor verandering, maar laten experimenten en initiatieven de ruimte. Zo maken we beter gebruik van de diverse stijlen en dynamieken. Verschillen worden een kracht in plaats van een probleem."

Uitstekende reputatie

Behalve de klassenconsultaties en de schoolscans brengen de onderwijsadviseurs van Eduniek, in direct contact met de leerkrachten, kennis, ideeën en mogelijkheden in met betrekking tot het zelfstandig werken als doel. Ad Goenee: "De medewerkers van Eduniek hebben het vermogen zich in de dagelijkse praktijk in te leven. Dat is echt een belangrijke voorwaarde. Hoe dichter zij bij de praktijk blijven, hoe leerzamer dat voor de leerkrachten is. Wat dat betreft heeft Eduniek een uitstekende reputatie in Amersfoort en op onze scholen!"

Verschenen in: Eduniek Info (2008)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl