'Netwerken en samenwerken: dat is de kracht van de Brede School'

Eduniek en haar strategische partner Timpaan Welzijn opereren gezamenlijk bij de ontwikkeling van Brede Scholen. Vanuit Eduniek zijn vooral Anke de Graaf en Esther Mouwe daarbij betrokken en vanuit Timpaan Welzijn is dat Barbara Kroeze. Hieronder vertelt Anke de Graaf welke uitgangspunten Eduniek en Timpaan Welzijn bij de ontwikkeling van een Brede School hanteren. Daarnaast komt Trudy Spierings aan het woord. Zij is directeur van De Werf in Huizen. Deze Jenaplanschool is in het schooljaar 2007-2008 begonnen zich tot een Brede School te ontwikkelen.

Onderwijsadviseur Anke de Graaf: "Bij de ontwikkeling van een Brede School gaan wij uit van netwerkontwikkeling. In onze opvatting staan de samenwerkingsrelaties tussen mensen centraal. Organisaties kunnen ook samenwerken en op beleidsniveau afspraken maken, maar als de mensen in de uitvoering het niet met elkaar kunnen vinden, dan werkt het niet. Ook gaan we uit van wat er al is, dus van de samenwerkingsrelaties die al bestaan. Van daaruit gaan we aan de slag. Nog een uitgangspunt is, dat de visie voor de stenen gaat. Vaak wordt bij Brede-Schoolontwikkeling vanuit een gebouw gedacht en wordt verondersteld dat de samenwerking dan vanzelf volgt. Niet zelden is dat een illusie. Wat ons betreft kan de Brede School over een hele wijk of de hele stad verspreid zijn. Zit alles in één gebouw, dan kan dat gemakkelijk zijn, maar het is niet essentieel."

Kernvragen

"Binnen de beoogde samenwerking willen we eerst een aantal kernvragen beantwoord zien," vervolgt Anke. "Wil je delen, dus iets samen doen, of wil je uitwisselen, dus elkaar op de hoogte houden? Wil je je eigen school of situatie verbeteren of wil je samen een echte vernieuwing realiseren? Hoe werk je de samenwerking in operationele zin uit, dus welke activiteiten ga je aanbieden? Deze verschillende intenties leiden tot verschillende typen Brede School. Vanuit Eduniek en Timpaan Welzijn begeleiden wij de kerngroep binnen de Brede School. Vaak is dat de basisschool, de kinderopvang en de buitenschoolse opvang. We kunnen deze instellingen begeleiden bij de planvorming, de voorbereiding en de uitvoering. Het traject start met een uitnodiging aan de stakeholders, dus de mensen of groeperingen die ook een belang bij een Brede School kunnen hebben. Van daaruit komen dan de activiteiten. We doen dit nu bijvoorbeeld in Huizen, waar we zelf erg enthousiast over zijn. We zien dat onze aanpak echt werkt. De betrokkenen daar blijven zelf volledig eigenaar van de inhoud van het proces en steken vooral in op netwerkontwikkeling en samenwerkingsrelaties. Het blijkt echt dat dit de kracht van het geheel is."

Draagvlak creëren

"Wij zijn begonnen met het creëren van draagvlak binnen onze teams," vertelt Trudy Spierings, directeur van Jenaplanschool De Werf in Huizen. "We zitten hier in een vrij nieuw pand, het staat er nu vijf jaar, waarin ook de peuterspeelzaal, de overblijf en de buitenschoolse opvang zitten. Op een gegeven moment zijn we met de leidinggevenden eens rond de tafel gaan zitten om te kijken of we toch niet wat meer samen konden doen. Vervolgens ben ik steun bij de politiek gaan zoeken en zo zijn de gesprekken stap voor stap gaan lopen. In juni hebben we een eerste stakeholdersbijeenkomst gehad, waarvoor we allerlei vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties hadden uitgenodigd. Tijdens die bijeenkomst kon ik merken, dat steeds meer mensen geïnteresseerd raken. Nu wordt het zaak om voor het schooljaar 2008-2009 heel concreet naar de uitvoering te gaan. We starten met een gezamenlijk openingsproject, door alle partijen in het gebouw, over de Olympische Spelen. De eerste weken van het nieuwe schooljaar zijn we daar volop mee bezig."

Pedagogisch klimaat

"Binnen de kerngroep hebben we afgesproken, dat we het pedagogisch klimaat op elkaar gaan afstemmen. Dat betekent dat we de kinderen in dit gebouw, die ook van andere scholen komen, enigszins op dezelfde manier gaan benaderen als het gaat om de omgang met elkaar en de omgang met spullen en materialen. Ik denk dat dit belangrijk is. Het is wat mij betreft een eerste stap waaruit blijkt dat we verder willen gaan dan, oneerbiedig gezegd, een veredelde opvang. Wat willen we met kinderen? Hoe kunnen we hun ontwikkeling continu stimuleren, overigens zonder continu aan het leren te zijn? Hoe kunnen we daar verantwoord mee omgaan? Het zou kunnen betekenen dat we in de toekomst onze schooltijden gaan veranderen, dus bijvoorbeeld van negen tot elf rekenen, taal, lezen en schrijven en vervolgens tot twee uur allerlei andere activiteiten en tot slot weer een stukje onderwijs."

Procesbegeleider

"Op een gegeven moment heb ik aangegeven, dat ik er een externe procesbegeleider bij wilde hebben. In zo'n proces heb je met eigen belangen en met overkoepelende belangen te maken en ik wilde de vrijheid hebben om ook mijn eigen deel te kunnen verdedigen. Het is gewoon heel prettig om er iemand bij te hebben die dit kan begeleiden. Anke doet dat heel goed. Ook kunnen we haar kennis goed gebruiken en hoeven we niet alles zelf uit te zoeken. Dat is heel plezierig. Ook is het prettig dat zij goed kan aangeven wanneer we moeten doorpakken en wanneer nog niet. Dat is de meerwaarde van zo'n externe procesbegeleider."

Leerproces

"In zo'n proces moet je telkens weer terug naar jezelf, ook als organisatie. Wat wil je en waar blijven we voor gaan? Ik weet niet waar we uitkomen, dat weet niemand. Het is ook een leerproces met z'n allen. Ik hoop dat mensen elkaar in hun kwaliteiten kunnen gaan versterken. En uiteindelijk gaat het natuurlijk om de ontwikkeling van de kinderen."

[Kadertekst]

Brede Scholen: profielen en ambities kunnen sterk van elkaar verschillen

Geen Brede School in Nederland is gelijk. Brede Scholen verschillen in huisvesting, samenstelling en ontwikkelingstempo. Brede Scholen zijn soms gehuisvest in een multifunctionele accommodatie, maar noodzakelijk is dat niet. Wat betreft de samenstelling bestaat de Brede School in ieder geval uit basisonderwijs, kinderopvang en peuterspeelzaal, buitenschoolse opvang en naschoolse activiteiten en een relatie met een zorgnetwerk. Soms horen ook andere voorzieningen tot de Brede School, zoals een bibliotheek, een sportvereniging, een spel- en opvoedwinkel, een consultatiebureau of buurthuis. Ook profit-instellingen en zelfs virtuele partners (via internet) kunnen tot een Brede School behoren. Aan een Brede School kan in het algemeen een profiel worden toegekend, met name een ontwikkelingskansenprofiel, een wijk- en buurtprofiel, een dagarrangementenprofiel, een zorgprofiel of een ondernemerschapsprofiel, maar in de praktijk komen deze profielen zelden zo geïsoleerd voor. Er is bijna altijd sprake van een combinatie. De profielen zijn een hulpmiddel bij het bepalen van het ambitieniveau en het omschrijven en vastleggen van de visie van waaruit men wil werken. Met de ontwikkeling van een Brede School kunnen verschillende ambities worden nagestreefd. De meest eenvoudige is, dat scholen en instellingen alleen op organisatorisch niveau samenwerken. Ze maken dan vooral van elkaars ruimten gebruik, maar er is verder geen afstemming. Een hogere ambitie is, dat scholen en instellingen op een aantal terreinen een gezamenlijk beleid formuleren, bijvoorbeeld ten aanzien van de ontwikkeling van kinderen en de aanpak van zorgkinderen. Nog verder reikt de ambitie om ook gezamenlijk activiteiten te organiseren en aan te bieden. Het hoogste ambitieniveau is, dat scholen en instellingen vanuit een gemeenschappelijke visie samenwerken. Die visie betreft dan bijvoorbeeld pedagogiek, organisatie en beheer, communicatie, inrichting, beleid en activiteiten. De site www.bredeschool.nl geeft praktijkervaringen, actuele informatie en een verwijzing naar instrumenten, nota's en documenten.

[Einde kadertekst]

Verschenen in: Eduniek Info (2008)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl