De nieuwe beleggingsstrategie: koud en warm water mengen

Prof. dr. Tom Steenkamp is lid van het directieteam van APG Vermogensbeheer en, per 1 januari 2009, in het bijzonder verantwoordelijk voor APG Hedging Strategies. Daarnaast is hij één dag in de week aan de Vrije Universiteit in Amsterdam verbonden, waar hij als hoogleraar beleggingsleer leiding geeft aan de VBA-opleiding, de opleiding tot beleggingsanalist. Een gesprek met Tom Steenkamp over onder meer de consequenties van de meervoudige klantgerichtheid voor de beleggingsstrategie van APG Vermogensbeheer.

"Het vraagt een heel andere 'mind set' om voor meer dan één klant te werken," zegt Tom Steenkamp, "en zeker ook om voor andere klanten te werken dan die waarmee we al sinds jaar en dag een goede relatie hebben. Wel proberen we door middel van onze strategie de effecten daarvan zo gering mogelijk te laten zijn, in die zin dat we ons als APG Vermogensbeheer niet te veel met commerciële activiteiten hoeven bezig te houden. Niettemin heeft het zeker consequenties om voor derden te werken."

Eerst en vooral het pensioendomein

Steenkamp legt uit dat toen eenmaal tot 'ontzaffing' was besloten, dus dat ABP geen zelfadministrerend pensioenfonds meer zou zijn, natuurlijk goed is nagedacht over wat het competitieve voordeel van APG was. "Dat was niet hetzelfde doen als Goldman Sachs, Merrill Lynch en alle andere Amerikaanse huizen van naam en faam," zegt hij. "Die kunnen waarschijnlijk beter dan wij een breed pallet beleggingsproducten bieden, waarmee je ook nog op allerlei manieren samenstellingen kunt maken. Ons competitief voordeel ligt in het pensioendomein. Het is onze filosofie om ons eerst en vooral op het pensioendomein te richten. APG als geheel ziet zich graag als hoeder van het collectieve domein en een afgeleide doelstelling daarvan is, dat we vooral de vermogens van pensioenfondsen en daaraan gerelateerde instanties beheren. Om ons in die concurrerende wereld staande te houden, hopen we onze klanten warm te kunnen maken voor een nieuw concept: het LHP-ROP-concept. De praktijk zal moeten bewijzen of ons dat lukt."

Elk gewenst rendementrisicoprofiel

Het LHP-ROP-concept: dat vraagt om een uitleg. "Het is een belangrijke verandering, die in feite al voor de ontzaffing was gepland," aldus Tom Steenkamp. "Het is een nieuwe beleggingsstrategie, die volgens ons goed bij een 'multi-client'-strategie past. In ons beleggingsbeleid zullen we nog maar twee portefeuilles onderscheiden, namelijk de 'liability hedging'-portefeuille en de 'return optimizing'-portefeuille, ofwel LHP en ROP. De LHP is duidelijk een laagrisicoportefeuille, die de pensioenverplichtingen goed volgt. Neemt de waarde van de pensioenverplichtingen op de balans toe, dan zal ook de waarde van deze portefeuille moeten toenemen. De ROP is veel meer gericht op het behalen van een hoog reëel rendement op de lange termijn. Deze portefeuille is op korte termijn duidelijk volatieler dan de LHP. Door deze twee portefeuilles te combineren, kun je elk gewenst rendementrisicoprofiel aanbieden. Je kunt het vergelijken met een kraan: door warm water en koud water te mengen, kun je in feite elke gewenste temperatuur krijgen. Het is redelijk revolutionair als we dat voor elkaar krijgen, niet zozeer in academisch perspectief, maar wel in pensioenfondsenland."

Eenvoudigheid troef

"Het is een strategie die eigenlijk nooit als zodanig in de assetmanagementindustrie is toegepast," vervolgt Steenkamp, "maar die min of meer door praktische ontwikkelingen is ingegeven. Roderick Munsters en ik hebben de opvatting dat we mensen niet te veel met ingewikkelde producten moeten belasten. Hou het eenvoudig, zeker in een 'multi-client'-omgeving. Ons product is een combinatie van die twee portefeuilles. Wil je op korte termijn zo goed mogelijk de indexatie volgen, dan kies je voor de LHP. De prijs daarvoor is vermoedelijk een lager reëel rendement op lange termijn en dus een duurder pensioen. Ligt de focus op meer reëel rendement op lange termijn, dan kies je dus voor de ROP. Kortom, dat is de inspiratie: een eenvoudig product. Ook denken we daarmee meer focus te geven aan de twee functies van een pensioenfonds: het zo goed mogelijk kunnen uitkeren van de pensioenen en dat dan tegen een zo laag mogelijke premie. Om die twee functies enigszins gescheiden te houden, hebben we nu deze twee portefeuilles, die daar op toegerust zijn."

Niets laten liggen

"Bovendien hopen we," aldus Steenkamp, "dat onze beleggingsprofessionals, die uiteindelijk het werk moeten doen, ideeën krijgen die wat meer op beide portefeuilles zijn toegespitst. We laten nu nog veel liggen. Beleggers in onroerend goed bijvoorbeeld kijken heel sterk naar de benchmark die we die specifieke beleggingscategorie hebben meegegeven. Gegeven die benchmark hebben ze een rendementseis en kijken ze bij wijze van spreken alleen naar beleggingsproposities die boven het rendement van tien of elf procent liggen. Dat betekent dat we in een groot deel van de sector onroerend goed, bijvoorbeeld woningen, helemaal niet beleggen. Het kan echter best zijn dat woningen een redelijk stabiel rendement vertonen, redelijk geïndexeerd tegen de inflatie, en dat die dus heel aantrekkelijk voor de lagerendementsportefeuille kunnen zijn. Misschien zijn ze wel meer geschikt dan wat we er nu in stoppen, bijvoorbeeld staatsobligaties. We laten nu dus dingen liggen en hopen dat met de LHP en de ROP te voorkomen."

Eerst de organisatie

Het idee is om de LHP en de ROP per 1 januari 2009 op hoofdlijnen in te voeren. "Dan zijn we er nog niet," zegt Steenkamp, "want we geven onszelf de tijd om er twee optimale portefeuilles van te maken. Wel hebben we inmiddels binnen APG Vermogensbeheer een structuur neergezet die de LHP-ROP-gedachte accommodeert. We hopen door middel van de organisatiestructuur prikkels te scheppen waardoor mensen over dit soort dingen gaan nadenken. In 2009 en 2010 zullen we de portefeuilles dan verder gaan optuigen en afspraken met onze klanten gaan maken. Uiteindelijk moeten de besturen van de pensioenfondsen zeggen welk risico zij willen lopen, welke premie zal worden betaald en hoe dus uiteindelijk de samenstelling van de LHP en de ROP zal zijn. Het is de bedoeling dat we dit concept naar al onze klanten gaan uitrollen. In het begin kunnen ze ook nog voor traditionele allocaties kiezen, maar uiteindelijk hopen we veel klanten voor het nieuwe concept warm te kunnen maken, hetgeen natuurlijk door de resultaten ervan moet worden ondersteund. Dat moge duidelijk zijn."

Innovatiecomité

Binnen APG Vermogensbeheer geeft Tom Steenkamp, als verantwoordelijke man voor APG Hedging Strategies, sturing aan het LHP-blok. Daarnaast is hij hoofd van het innovatiecomité. Hij zegt: "In dit comité bekijken we of beleggingen in bijvoorbeeld intellectuele eigendomsrechten of in verzekeringsrisico's interessant voor een institutioneel belegger kunnen zijn. Het innovatiecomité heeft twee doelstellingen. De eerste is dat we een zekere cultuurverandering willen bereiken. Onze medewerkers moeten voor nieuwe dingen openstaan en niet meteen vinden dat iets niks is. Ze moeten als het ware een explorerende en bewonderende mentaliteit hebben en ook met elkaar willen samenwerken om tot optimale resultaten te komen. Op dat punt is binnen APG Vermogensbeheer door verschillende inspanningen, waaronder het innovatiecomité, al heel veel bereikt. De tweede doelstelling is om tot concrete beleggingen in nieuwe categorieën te komen. Momenteel zitten er verschillende dingen in de pijplijn. We hebben bijvoorbeeld contacten met universiteiten om te kijken wat daar met venture capital is te doen. Dat wil niet zeggen dat we binnen de kortste keren heel veel miljarden in innovaties zullen hebben belegd, maar ik ben er toch wel enthousiast over. In geld stelt het nog niet heel veel voor, het gaat nu om ongeveer 300 miljoen euro, maar het zet mensen aan het denken en het zet de organisatie in beweging."

Belegging in muziekrechten

"We hebben bijvoorbeeld een belegging in muziekrechten," vertelt Tom Steenkamp. "Die was zonder het inovatiecomité niet tot stand gekomen. De deal ontstond bij de fusie van twee grote muziekconcerns. De Europese Commissie vond dat de nieuwe organisatie te groot werd en dat daarom een deel van de muziekrechten moest worden afgestoten. Bieders konden zich daarvoor inschrijven en wij hebben die bieding gewonnen voor 150 miljoen euro. Later hebben we er nog een stuk klassieke muziek bijgekocht. Die portefeuille wordt door een company voor ons beheerd, maar wij zijn eigenaar van de rechten. In de waarde daarvan zit onzekerheid, maar zo'n muziekrechtenportefeuille creëert ook elk jaar kasstromen. Natuurlijk heb je ook te maken met risico's als piraterij en mensen die er gewoon niet voor betalen, maar aan de andere kant kun je ook in toenemende mate afspraken maken over de afkoop van die rechten. Ook zie je dat er steeds meer toepassingsmogelijkheden komen. Je krijgt niet alleen een vergoeding als muziek op cd wordt gezet, maar bijvoorbeeld ook elke keer als die muziek voor een beltoon wordt gedownload of in een film wordt gedraaid. In de toekomst komen er misschien nog meer toepassingen, dus voor een pensioenfonds is het volgens mij een heel aardige belegging."

Opvoeding

Tot slot vragen we hem of APG Vermogensbeheer de handen voldoende vrij heeft voor creatieve beleggingsinspanningen. Of is er een serieuze druk vanuit de besturen van de verschillende pensioenfondsen? "Dat valt reuze mee," zegt Tom Steenkamp. "Als er iets in de financiële markten gebeurt, heb je natuurlijk altijd lawaai, maar als je zaken goed beargumenteert en tijdig brengt, gaat het heel redelijk. Het is ook een opvoedingstraject van jaren geweest dat het belangrijk is om een strategie te hebben en om daaraan vast te houden. Ten aanzien van nieuwe klanten zullen we wat dat betreft nog een inspanningsverplichting hebben, maar het idee is toch wel, dat wat goed is voor onze grootste klant, die we natuurlijk zo goed mogelijk blijven bedienen, ook goed is voor onze andere klanten."

Verschenen in: Hoe APG belegt (2008)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl