Als de dood voor kolonievormende eenheden

In februari 2008 moest Zorggroep Elde in Boxtel een te hoge concentratie legionellabacterieën kenbaar maken. De instelling kon niets worden verweten. Alle beheersmaatregelen waren goed uitgevoerd. Wel zijn er in 2009 nog steeds zorginstellingen die alle regels en risico's aan hun laars lappen.

In Boxtel was in feite alles in orde. Beheersplannen en risicoanalyses waren actueel, beheersmaatregelen werden trouw uitgevoerd en toch ging het mis. Bij een periodieke meting werden te veel kve (kolonievormende eenheden) legionella geconstateerd. Gelukkig ging het om de non-pneumophila-variant en raakte daardoor niemand ziek. Wel konden de bewoners ruim een week lang niet onder de eigen douche. Omdat de besmettingshaard niet thermisch kon worden verwijderd, moest met chemische middelen worden gewerkt. De bewoners mochten daardoor urenlang hun woning niet in. Thijs Meulemans, bestuursvoorzitter van Zorggroep Elde: "Het betrof een gloednieuw woonzorgcentrum. We dachten dat in zo'n nieuw gebouw wel alles in orde zou zijn, maar dat bleek dus niet het geval. Ook in een nieuw pand, zo hebben we geleerd, moet je gewoon ontzettend alert op een mogelijke legionellabesmetting zijn en gelukkig zijn we dat ook geweest. Na onderzoek bleek, dat de nieuwbouw in feite ook de oorzaak van het probleem was. Alles was zo goed geïsoleerd, dat zelfs in de koudwaterleiding, waar je het helemaal niet verwacht, legionellabacteriën konden groeien."

In overtreding

Ivo Somford, projectleider bij bacteriologisch onderzoeksbureau BioLab: "Zorginstellingen benaderen ons nog regelmatig met de vraag een beheersplan op te stellen. Meestal doen die instellingen dan nog helemaal niets aan legionellapreventie. Gezien de wetgeving op dit gebied mag dat niet. Die instellingen zijn in overtreding. Wij doen duizenden metingen per jaar en constateren wekelijks te hoge concentraties legionellabacteriën in leidingsystemen. Gelukkig komen besmettingen met type 1 van de legionella pneumophila, de gevaarlijke variant, steeds minder voor, maar er vallen nog jaarlijks slachtoffers. Meestal komt dat alleen nog in het nieuws als er door dezelfde bron verschillende overlijdensgevallen tegelijk zijn. Daarnaast worden nog tientallen mensen per jaar ziek door legionellabesmetting."

Onscherpe regelgeving

"In zorginstellingen kan het gebeuren", vervolgt Somford, "dat de huismeester de beheersmaatregelen volgens het beheersplan uitvoert, maar er geen rekening mee houdt dat een bepaalde ruimte op dat moment niet meer wordt gebruikt. Het water is daar stil komen te staan en de plek wordt bij de wekelijkse spoelronde overgeslagen. Verder komt het geregeld voor dat het beheersplan niet meer actueel is. Voor een goed beheer is het van essentieel belang dat met alle wijzigingen goed rekening wordt gehouden. Ook zien we soms problemen door verschillen in inspecties door waterleidingbedrijven. De ene inspecteur keurt alles goed en de andere keurt alles af. En we hebben te maken met regelgeving vanuit de overheid die niet altijd even scherp is. Neem bijvoorbeeld beschermd wonen. Een zorginstelling huurt twee van de vijftig appartementen in een flat. Deze vallen dan onder de regelgeving van VROM, maar de buurman valt daar niet onder. Die hoeft ook geen keerkleppen in zijn leidingen te plaatsen. Levert hij besmet water aan, dan zit de zorginstelling met de problemen."

Op onze hoede

Thijs Meulemans: "We hebben het probleem uiteindelijk technisch kunnen oplossen, door op sommige plekken meer te koelen en door het leidingnetwerk aan te passen. Het zou nu niet meer moeten kunnen voorkomen, maar we blijven op onze hoede."

Verschenen in: Skipr (2009)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl