Onvoldoende doordrongen van het nut en de noodzaak

"Langer werken moet altijd een vrijwillige en individuele keuze zijn," stelt Xander den Uyl voorop. "Ik voel niets voor dwangmaatregelen en gedoe rond een verhoging van de AOW-leeftijd. Dat zie ik helemaal niet zitten. Wel zie ik het zitten - en mensen willen dat ook - dat zij een keuze kunnen maken om langer te blijven werken. Zij krijgen dan wat meer pensioen en dat is een belangrijke incentive voor mensen, maar er moet meer dan alleen een financiële prikkel zijn. De andere prikkel is: doe ik mijn werk met plezier, worden mijn capaciteiten gewaardeerd en wordt er in mij geïnvesteerd? Ziet mijn werkorganisatie mij als een last of een lust? Dat is de crux."

Geleidelijke uittreding bevechten

"Bij die keuze hoort ook de keuze voor geleidelijke uittreding van ouderen door gedeeltelijke pensionering. Ik vind dat dit in CAO-onderhandelingen meer dan nu een punt moet worden. Vandaag de dag gaat het nog erg vaak zo, dat mensen een volledige baan hebben en dan van de ene op de andere dag ophouden. Ik zie het veel meer als trajecten waarin mensen geleidelijk minder uur gaan werken of waarin hun functie minder zwaar wordt. Dit nu moeten we op werkgevers bevechten. Werkgevers vinden het organisatorisch veel handiger als mensen volledig blijven werken en dan vertrekken. Overigens moet in die CAO-onderhandelingen in dit verband nog wel wat meer gebeuren. De sociale partners en de overheid zullen daarom waarschijnlijk met een advies komen dat juist bedoeld is om die CAO-onderhandelingen meer op dat spoor te krijgen."

Ervaring versus vernieuwend

"Nu nog gaat de aandacht erg veel uit naar vertrekregelingen. Belangrijker is de vraag hoe we ervoor kunnen zorgen dat mensen met plezier bij het arbeidsproces betrokken blijven. Het is duidelijk, maar we praten daar al een aantal jaren over, dat met name in de arbeidsorganisatie de voorwaarden moeten worden geschapen om dat mogelijk te maken. Het begint ermee dat mensen bij blijven in termen van opleiding en scholing. Ook gaat het natuurlijk over waardering van ervaring versus jong en vernieuwend. Soms bestaat de neiging om oude mensen inflexibel te vinden en flexibel is vandaag de dag het modewoord."

Vroeg mee beginnen

"Werkgevers en werknemers moeten zich bewust zijn van vergrijzing en de gevolgen daarvan en moeten bereid zijn om te investeren. Voor werkgevers betekent dit dat zij mensen de mogelijkheid geven om van functie te veranderen of van functieplek te wisselen. Belangrijk is ook dat zij het vertrek van mensen vooral als het slot van een proces zien en niet als het hoogste doel. Juist daarom ook moeten ze het mogelijk maken dat mensen gedeeltelijk uittreden. In z'n kern gaat het erom dat werkgevers er vroeg mee moeten beginnen, willen ze mensen langer laten werken. 'Active aging' en het denken daarover begint niet als iemand vijfenvijftig is, maar als iemand veertig is. Dan zijn mensen halverwege hun werkzaam leven en moeten ze worden voorbereid op de periode die nog komen gaat."

Te weinig nagedacht

"De discussie over vergrijzing wordt vooral in termen van kosten en non-activiteit gedefinieerd en veel te weinig in termen van met plezier langer blijven werken. Werkorganisaties moeten veel meer bezig zijn met de vraag hoe zij als vergrijsde organisaties toch midden in de samenleving kunnen staan. Wat moeten ze daarvoor in hun personeelsbeleid doen? Wanneer en hoe moeten ze in mensen gaan investeren? Hoe houden ze werknemers betrokken bij de zaak? In Nederland wordt daar veel te weinig over nagedacht, terwijl de discussie niet nieuw is, maar eigenlijk al vijfentwintig jaar speelt."

Nut en noodzaak

"Het nut en de noodzaak van maatregelen wordt onvoldoende ingezien. We moeten ons realiseren in welke positie we terechtkomen en hoe we daarmee omgaan. Die positie is een vergrijsde samenleving, met oudere werknemers. We kunnen daarmee omgaan door in mensen en arbeidsverhoudingen te investeren. Daar ligt in feite de opdracht."

Verschenen in: ABP Rendez-Vous (2005)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl