Maatschappelijk verantwoord ondernemen: méér dan sponsoring van de handbalclub

De Gedragscode Verzekeraars bevat gedragslijnen voor verzekeringsmaatschappijen ten aanzien van onder meer transparantie, professionaliteit, betrouwbaarheid, maatschappelijke verantwoordelijkheid en solidariteit. De code wordt in de algemene ledenvergadering van het Verbond van Verzekeraars in juni ter stemming gebracht. "Mijn inschatting is," aldus Paul Nouwen, "dat de leden van het Verbond, na ons werk dat ongeveer twee jaar heeft geduurd, deze code zullen accepteren."

Motivatie

De Gedragscode Verzekeraars is in feite het antwoord van de verzekeringsbranche op de roep vanuit politiek Den Haag om invulling aan het fenomeen 'maatschappelijk verantwoord ondernemen' te geven. Hoewel aanvankelijk nog werd beoogd om dit maatschappelijk verantwoord ondernemen een wettelijk afdwingbare grondslag te geven, werd de invulling daarvan later toch aan de markt zelf overgelaten. Niettemin was het twee jaar geleden, toen de commissie Nouwen werd ingesteld, nog een algemeen gevoelen onder verzekeraars dat met een eigen gedragscode primair wetgeving op dit gebied zou moeten worden voorkomen. "Maar dat is allengs veranderd," aldus Nouwen. "Want er is inmiddels natuurlijk nogal wat gebeurd. Door de Enron-affaire bijvoorbeeld werden plotseling alle accountants in hun integriteit, goede naam en reputatie aangetast - niet alleen in Amerika, maar over de hele wereld en dus ook in Nederland. Of neem de bouwmaatschappijen, vooral in de wegenbouw, die met de bouwfraude-enquête worden geconfronteerd. Daar zitten directeuren die als het ware het symbool van maatschappelijk verantwoord ondernemen zijn, die dat ook overal uitdragen, maar die nu moeten toegeven dat zij ook niet alles weten wat er in hun onderneming gebeurt. Zo zijn er nog meer zaken geweest, waardoor ondernemers zijn gaan beseffen dat de maatschappelijke schijnwerpers ineens op hen kunnen worden gericht, waarna kan blijken dat het met hun integriteit, goede naam en reputatie toch niet helemaal goed zit. In dat klimaat kunnen verzekeraars niet werken. Verzekeraars werken juist op basis van het vertrouwen van de klanten met wie zij overeenkomsten aangaan. Is eenmaal de reputatie van een bedrijf weg, dan verkoopt het niets meer en kan bovendien de hele branche daaronder lijden in omzet, goede naam en publiek vertrouwen. Verzekeraars willen daarom nu zelf een gedragscode, niet meer om wetgeving te voorkomen, maar om tijdig de goede naam te beschermen."

Totale gedrag

De Gedragscode Verzekeraars, zo betoogde Nouwen, is veel meer dan een leidraad aan de hand waarvan verzekeraars problemen met polishouders hopen te voorkomen. Hij zei: "Klachten gaan meestal over de totstandkoming of de uitvoering van verzekeringsovereenkomsten, maar de nieuwe gedragscode gaat veel verder. Het gaat om het maatschappelijk gedrag van de maatschappij: op het gebied van verslaglegging, beleggingen, milieu, arbeidsverhoudingen, verkoopmethoden enzovoort enzovoort. Hoe staat de maatschappij in de samenleving, dat is de vraag. Vroeger stond maatschappelijk ondernemen ongeveer gelijk aan het sponsoren van de plaatselijke handbalclub, en dat blijft natuurlijk een goede zaak, maar waar we het nu over hebben, gaat veel verder." Maatschappijen, benadrukte Nouwen, kunnen aan de hand van de Gedragscode Verzekeraars op hun hele maatschappelijke opereren worden aangesproken en dan niet alleen door verzekerden, maar ook door bijvoorbeeld politieke organisaties, consumentenorganisaties, beleggersverenigingen, vakbonden en milieugroeperingen. "Het gaat om het totaal," aldus Nouwen, "óók in de relatie met het intermediair. Indien een bepaalde bemiddelaar, die geen lid van NVA of NBVA is, maatschappelijk verkeerd bezig is geweest, dan zal wel degelijk worden nagegaan of de verzekeraar dat heeft geweten en de moed heeft gehad om ondanks het omzetverlies de banden met die bemiddelaar te verbreken. Want met deze code in de hand zal iedere verzekeraar zich moeten afvragen: wil ik die omzet wel?!"

Attitude van de medewerkers

Essentieel in de komende twee jaar is de implementatie van de Gedragscode Verzekeraars, in die zin dat de code in de branche breed moet gaan leven. Niet alleen de president-directeur of de voorzitter van de Raad van Bestuur die de code heeft ondertekend, zal deze immers moeten naleven, maar ook de medewerker aan de balie of aan de telefoon en de medewerker die de schade behandelt of in de verkoop werkt, moet de code kennen en zich ernaar richten. Nouwen: "De optelsom van de attitudes van de medewerkers is de attitude van het bedrijf. Ik ben er daarom een hartgrondig voorstander van, wanneer nieuwe medewerkers bij het ondertekenen van het arbeidscontract, gelijk ook de code moeten ondertekenen. Het is immers naar mijn mening onacceptabel als mensen tot een bedrijf zijn toegetreden dat zich tot een bepaald gedrag heeft gebonden, maar hier niets van afweten en zich er daarom ook niets van aantrekken. Daarnaast zal er met de bestaande medewerkers veel discussie nodig zijn om de strekking van de code tot het gedachtegoed van alle medewerkers te maken. Dit houdt dan bovendien in, dat medewerkers tegen hun baas kunnen zeggen: u hebt mij die code laten ondertekenen, maar in dit en dat geval dwingt u mij in strijd met de code te handelen - kan ik daar eens met u over praten? Deze interne discussie is mijns inziens heel belangrijk en zal het functioneren van de maatschappij alleen maar kunnen verbeteren."

Sancties

De toetsing, na een beschuldiging van het tegendeel, of een verzekeringsmaatschappij de Gedragscode Verzekeraars is nagekomen, wordt naar verwachting bij het Klachteninstituut ondergebracht. Naast de Ombudsman Verzekeringen, die klachten van individuen over verzekeringsovereenkomsten behandelt, en de Raad van Toezicht Verzekeringen, die erop toeziet dat verzekeraars en bemiddelaars de goede naam c.q. het aanzien van en het vertrouwen in het verzekeringsbedrijf in stand houden, zal een Toetsingscommisie Gedragscode Verzekeraars zich buigen over de naleving van de code. Komt deze toetsingscommissie tot de conclusie dat een bepaalde verzekeraar dat niet heeft gedaan, dan is het vervolgens aan het bestuur van het Verbond van Verzekeraars om eventuele sancties te treffen, die de vorm kunnen hebben van een waarschuwing, een berisping, een schorsing of uiteindelijk royering als lid van het Verbond. "Dit laatste is natuurlijk niet mis," aldus Nouwen, "want dat haalt gegarandeerd de pers. Geschorst worden uit de beroepsorganisatie is voor een financiële instelling natuurlijk een enorme klap." Overigens kunnen verzekeringsmaatschappijen die wel bij het Klachteninstituut zijn aangesloten, maar geen lid van het Verbond van Verzekeraars zijn (zoals ook een groot aantal leden van de FOV), wel aan een toets door de Toetsingscommissie Gedragscode Verzekeraars worden onderworpen, maar vanzelfsprekend geen sanctie door het Verbond opgelegd krijgen. Het bestuur van de FOV zal nog bezien of het in zulke gevallen plaatsvervangend maatregelen zal treffen.

"In onze gesprekken met tal van 'stakeholders' in de samenleving," aldus Paul Nouwen tot slot, "hebben we gemerkt dat de verzekeringsbedrijfstak eigenlijk een hele goede naam heeft. Terwijl in diverse andere bedrijfstakken de schandalen overheersen, gebeurt dat in de verzekeringsbedrijfstak niet. Maar wee de dag dat er iets losbarst over fraude of ander onacceptabel gedrag. Voorkomen is daarom ook nu weer veel beter dan genezen!"

Verschenen in: de Onderlinge, 2002

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl