Focus op het absolute rendement en minder op de benchmark

"Een pensioenfonds is een langetermijnspeler. We hebben een langetermijnhorizon en dat onderscheidt ons van andere spelers. We kunnen het ons veroorloven om door economische cycli heen, door tijden van voor- en tegenspoed, te blijven investeren en om een beleggingsfilosofie vast te houden. Daar móeten we ook aan vasthouden, of het nu economisch goed of slecht gaat en om het even welke politieke wind er waait." Aldus Roderick Munsters, die later in het gesprek nog eens zal benadrukken dat hij in consistente lijnen gelooft en in het vasthouden van de langetermijnkoers van ABP.

Reële economie

"We moeten ons goed realiseren waarom wij beleggen," zo stelt Munsters voorop. "Wij beleggen om ook in de toekomst aan onze pensioenverplichtingen te kunnen voldoen. We zoeken daarom op de lange termijn naar hoge beleggingsrendementen, in reële termen, dus na inflatie. We zijn dus niet zo maar een vermogensbeheerder. We zijn vermogensbeheerder voor een pensioenfonds en moeten op de lange termijn een hoog reëel rendement maken. We willen onze pensioenverplichtingen immers met de loongroei kunnen indexeren. Dat is een belangrijk uitgangspunt. Wie een reëel rendement wil realiseren, moet in de reële economie investeren. Wij moeten een belangrijk deel van ons vermogen daar beleggen waar we rendementen maken die voor de inflatie worden gecorrigeerd. Beleggen in vastrentende waarden is een beetje de hype van de afgelopen paar jaren, omdat de kasstromen van de beleggingen dan beter bij de nominale verplichtingen aansluiten. Maar rente is maar rente, dat blijft nominaal en zeer gevoelig voor inflatie. Het staat vast wat je krijgt en het beweegt niet mee met de economische cyclus. Dat verhoudt zich slecht tot onze doelstelling, het realiseren van een reëel rendement. Wij moeten daarom blijven beleggen in de reële economie. Dat is volgens mij een belangrijk uitgangspunt van een pensioenfonds. We kunnen kapitaal verschaffen voor ondernemend vermogen, voor het bedrijfsleven en zo voor groei van de economie."

Risico's omarmen

Beleggen in de reële economie betekent risicodragend beleggen. "Risico's nemen is een 'must'!" zegt Roderick Munsters stellig, voordat de vraag erover is geformuleerd. "Risico's zijn niet vervelend. We hoeven er niet bang voor te zijn of voor weg te lopen, nee, we accepteren risico's en sterker nog, we omarmen ze. Een risico is een bron om rendement te maken. Belangrijk is wel dat we de risico's goed spreiden. In het verleden werd ABP door de overheid gelimiteerd, in die zin dat niet buiten Nederland en niet of slechts zeer beperkt in aandelen mocht worden belegd. Daar zijn we sinds de privatisering in 1996 gelukkig van af. We spreiden nu onze beleggingen over de hele wereld en over de verschillende subcategorieën: aandelen, grondstoffen, onroerend goed, vastrentende waarden, hedgefunds, private equity enzovoort. Die spreiding is ontzettend belangrijk. Markten gaan nooit allemaal tegelijk naar beneden of omhoog. Door goed te spreiden, demp je de uitslagen naar boven en naar beneden." Tot zijn benoeming bij ABP was Roderick Munsters lid van de hoofddirectie en directeur Investments van pensioenfonds PGGM. Daarvoor werkte hij bij Interpolis Beleggingen in verschillende portfoliomanagementfuncties. Hij is dus vertrouwd met het nemen van risico's. "Daar zijn we goed in, dat wil zeggen, daar zijn onze vierhonderd medewerkers goed in. We hebben een prima bezetting, met mensen die hun vak verstaan. De breedte van hun kennis en de diepgang waarmee zij over zaken debatteren, is fenomenaal. Ook dat onderscheidt ABP Vermogensbeheer van veel andere spelers: het menselijk kapitaal dat wij kunnen inzetten om er net even iets meer uit te halen dan een ander. Onder mijn voorganger Jean Frijns is wat dat betreft een solide gebouw neergezet, waar we nu met elkaar prima in kunnen leven."

Mooie getallen

Het succesvolle beleggingsbeheer van Frijns laat zich in rendementscijfers uitdrukken. Munsters licht toe: "Vanaf 1993 hebben we een rendement gemaakt van gemiddeld 8,2 procent. Ondanks de bijzonder slechte jaren 2001 en 2002 zijn we daar toch op uitgekomen en dat vind ik een prestatie. In 2003 hebben we een rendement van 11 procent gemaakt, in 2004 12 procent en in 2005, tot in november, ruim 10 procent. In 2005 heeft met name de grondstoffenportefeuille het erg goed gedaan. De olieprijzen en energieprijzen zijn bijna door het dak gegaan, door de schaarste aan de ene kant en de enorme vraag vanuit China aan de andere kant. De grondstoffenportefeuille gaat flink op en neer, maar op dit moment maken we er 40 à 50 procent op. Het rendement op de portefeuille niet-beursgenoteerde ondernemingen, dus private equity, komt in golven en we zitten nu in een golf omhoog. Het rendement over het eerste halfjaar van 2005 was bijna 30 procent, dus ook erg mooi. En de aandelenportefeuille doet het met 16 à 17 procent gewoon prima. Dit zijn dus hele mooie getallen. Ze geven aan dat het belangrijk is om onze koers en langetermijnfilosofie vast te houden, dus om in risicodragende beleggingen te blijven investeren en om de reële economie op te blijven zoeken."

Gematigde groei

Gevraagd overigens naar zijn verwachtingen van die economie, toont Roderick Munsters zich niet overdreven optimistisch. Hij zegt: "Ik verwacht een gematigde groei. Een risico zijn de energieprijzen. We zien nu al hoge olieprijzen - vraag en aanbod zijn uit balans. Voor de komende jaren heb ik vraagtekens bij die balans. We zouden wel eens negatief verrast kunnen worden door te weinig aanbod. Een ander groot risico zit in de Amerikaanse economie. In de Verenigde Staten leven zowel de overheid als de consumenten boven hun stand. Ze hebben te veel geleend en zijn daardoor kwetsbaar. Ze zijn ervan afhankelijk dat het buitenland blijft geloven in de sterkte en dynamiek van de Amerikaanse economie. In het verleden heeft die dat zeker gehad, maar misschien is het elastiek nu wel iets te ver opgerekt. En gaat het in Amerika niet goed, dan gaat het in de hele wereld niet goed, dus dat is geen rooskleurig scenario. Liever daarom een 'zachte landing' daar, doordat mensen hun schulden weer gaan aflossen en weer gaan sparen. Met daarnaast een voortgaande economische groei in opkomende markten en een Europa dat langzaam maar zeker weer zijn kracht en vitaliteit herwint, zou dat een mooi scenario zijn."

Extra verdienen

In elk scenario, hoe meer of minder rooskleurig dan ook, zullen de beleggers van ABP Vermogensbeheer moeten zien te scoren. En behoorlijk ook, "want het zijn meestal de wat duurdere jongens en meisjes, die beleggers," zegt Roderick Munsters. "Maar de cijfers wijzen uit dat we met veel genoegen mogen terugzien op wat zij extra hebben verdiend. Door onze schaalgrootte kunnen we in deze mensen blijven investeren, om ze daartoe ook in staat te blijven stellen. Extra verdienen heeft overigens twee dimensies. Het kan betekenen dat je een benchmark verslaat, dus dat je het beter dan de markt doet. Daarnaast kun je ook in de goede categorieën beleggen, bijvoorbeeld veel in private equity of op tijd in grondstoffen of bijvoorbeeld het besluit nemen om het valutarisico af te dekken. De kunst is om elk jaar iets extra's ten opzichte van de benchmark te verdienen en om daarnaast die strategische beslissingen goed te nemen. ABP Vermogensbeheer heeft mensen die beide goed kunnen. Over de lange termijn is hier een aantal besluiten genomen die veel geld hebben opgeleverd."

Absolute rendement

Juist echter in dit kader van bovengemiddeld presteren, wil Roderick Munsters in de komende jaren enkele accenten verleggen. Hij zegt: "Beleggers zijn competitief ingestelde mensen en vergelijken hun eigen prestaties continu met die van benchmarks. We zullen ons echter in de toekomst wat minder op die benchmark en wat meer op het absolute rendement op lange termijn, al of niet reëel, gaan oriënteren. Stel dat de benchmark in een heel slecht jaar min tien doet en ABP min negen procent. Dan kan ik zeggen dat we het relatief goed hebben gedaan. Maar ik kan er ook ontzettende buikpijn van krijgen, want van min negen procent kunnen we geen pensioenen betalen. We zullen ons daarom meer op het absolute rendement focussen, waarbij we accepteren dat we het soms wat minder dan de benchmark doen, maar waarbij we ook de negatieve uitslagen wat kunnen beperken. Die gedachte zou een verandering ten opzichte van de koers in het verleden betekenen. Concreet denk ik dan aan meer aandacht voor strategieën die het gemiddeld genomen altijd goed doen, nog meer aandacht voor het spreiden van risico's, meer aandacht voor niet efficiënte of minder liquide markten, voor markten waar anderen niet kunnen, durven of mogen komen, voor complexe markten waar je betere juristen en betere risicomanagementtools nodig hebt enzovoort. Met de mensen die we hebben en met onze schaalgrootte, zijn we daartoe in staat zijn."

Eigen team in Azië

"Ik kan mij dan ook voorstellen," vervolgt Munsters, "dat wij onze aandacht nog meer zullen verschuiven van volwassen markten, met name de Verenigde Staten, in de richting van opkomende markten, zoals Azië, Brazilië en Rusland. We zullen vanuit onze langetermijnfilosofie met name daar een nog groter deel van ons vermogen beleggen en daar rendementen gaan maken. We onderzoeken nu of we daarvoor ook een eigen team in Azië zouden moeten hebben. Kijkend naar de positie en de toegevoegde waarde van ons kantoor in New York zou dat voor de hand liggen. Het kantoor in New York, met ruim tachtig professionals, is een venster op de grootste kapitaalmarkt in de wereld. Er worden goede rendementen gehaald en we kunnen daar dingen laten gebeuren die hier nog niet of nauwelijks spelen."

Supertanker

Om de slagvaardigheid van ABP en van ABP Vermogensbeheer verder te vergroten, is eerst en vooral een wendbare organisatie vereist. Roderick Munsters: "Een nadeel van groot zijn, gebiedt de eerlijkheid te zeggen, is dat het voor de organisatie als geheel moeilijker is om van richting te veranderen. De beleggingsstrategie van ABP is te vergelijken met de koers van een supertanker. Om de koers te verleggen, moet je ver vooruitkijken en op tijd gaan bijsturen. Het is een van mijn ambities om de supertanker iets sneller te laten manoeuvreren dan het in het verleden het geval is geweest. Goede communicatie tussen de mensen op de brug, op het dek en in de machinekamer is daarbij essentieel. Mensen hebben hun eigen afgebakend verantwoordelijkheidsgebied en leveren daar prima resultaten. Maar in de communicatie over die gebieden heen en het delen van het gemeenschappelijke doel kunnen we nog slagen maken. Ik hecht veel waarde aan een sterk collectief. Ik geloof in die formule om met elkaar een nog beter resultaat te halen." Om meer wendbaarheid te creëren, zo stelt Munsters, heb je de individuele inzet van alle medewerkers nodig. "Zij zullen in de aangepunte filosofie zelf het voortouw moeten nemen, dus die versnelling maken en de wat andere koers inslaan. Dat begint met de directie, vervolgens op het niveau van de managers en tot slot de mensen op de werkvloer. Maar ook een klimaat waarin spontane initiatieven van onderop worden verwelkomd, brengt vernieuwing. Ik twijfel er overigens niet aan dat iedereen dit zal inzien en ook zal willen. Wij winnen al enkele jaren op een rij prijzen als beste Europese pensioenfonds en voor excellence in institutioneel assetmanagement. Maar we blijven steeds zoeken naar waarin wij ons kunnen onderscheiden van de 'dertien in het dozijn'-vermogensbeheerders die we elders zien. Daar gaat het hart van de meeste professionals sneller van slaan, zij vinden het leuk om daar hun tanden in te zetten, om zo bij een van de belangrijkste en beste partijen van de financiële markten te kunnen blijven horen."

Nieuw driejarenplan

"In termen van beleidsontwikkeling belooft 2006 een interessant jaar te worden," zo besluit Roderick Munsters. "Het is een overgangsjaar, met het nieuw wet- en regelgevingskader Financieel Toetsingskader voor Pensioenfondsen. Ook is 2006 het laatste jaar van het Beleggingsplan 2004-2006. We maken het sluitstuk daarvan af en stellen tegelijkertijd het nieuwe driejarenplan op, voor 2007-2009. Daarin moeten de gedachten die ik heb geschetst, voorzichtig vorm krijgen. We gaan ons daarmee op de nieuwe koers voorbereiden, die voortbouwt op wat er nu staat. Want ik geloof in consistente lijnen en het vasthouden van een langetermijnkoers. Dat is de koers die door ABP is ingeslagen."

Verschenen in: ABP Wereld (2006)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl