"Stel burgerschap centraal in het Utrechts jeugdbeleid!"

Alle basisscholen in Nederland zijn in september 2006 aan de slag gegaan met het thema actief burgerschap en sociale integratie. Dit thema is expliciet in de kerndoelen van het onderwijs opgenomen. In Utrecht gaan de scholen nog een stap verder, door actief burgerschap aan democratie te koppelen. Het doel is kinderen te leren hoe ze zich in een democratische gemeenschap moeten gedragen.

Democratisch burgerschap is een project van Eduniek in samenwerking met de Universiteit Utrecht en de Stichting Primair Openbaar Onderwijs Utrecht. Het project krijgt financiële steun van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en het VSBfonds. In het schooljaar 2007-2008 wordt het project over circa tien scholen uitgerold. Micha de Winter vanuit de Universiteit Utrecht begeleidt het project. Hij is hoogleraar Maatschappelijke Opvoedingsvraagstukken aan de Faculteit Sociale Wetenschappen. Over het doel van het project zegt De Winter: "Samen met de teams op de scholen proberen we de leerlingen een aantal vaardigheden en houdingen bij te brengen die met democratie en burgerschap hebben te maken. Het gaat er niet zozeer om hen te leren hoe de politiek in elkaar zit, het is geen maatschappijleer. Het gaat vooral om wat wij noemen 'the democratic way of life', dus hoe je in een democratische samenleving met elkaar leeft."

Democratie en veiligheid

Micha de Winter ziet een aantal relaties tussen democratische burgerschapsvorming enerzijds en het thema veiligheid anderzijds. Hij zegt: "Veiligheid is natuurlijk een belangrijk maatschappelijk thema naar aanleiding van zinloos geweld, terrorisme, criminaliteit enzovoort. Zonder veiligheid is misschien geen democratie mogelijk en omgekeerd is zonder democratie geen veiligheid mogelijk. In ons project vergaderen we met de kinderen over belangrijke thema's op school. Veiligheid komt daar vaak in terug. Ook als de kinderen commissies vormen, is daar meestal een veiligheidscommissie bij waarin kinderen met elkaar over de veiligheid op school praten. Veiligheid is voor kinderen kennelijk een belangrijk onderwerp. Wie democratie serieus neemt, betrekt kinderen daarom vanzelf bij dat onderwerp. Met behulp van democratie maak je veiligheid tot iets waar kinderen zelf meer verantwoordelijkheid voor kunnen dragen."

Maatschappelijke verwevenheid

Een sterk punt in het project School & Veiligheid is de betrokkenheid van een groot aantal instanties: Eduniek, de politie, welzijnsinstellingen en onderdelen van de gemeente, zoals de Dienst Maatschappelijke Ontwikkelingen, de wijkbureaus en de vestigingen van de bibliotheek in de wijken. Volgens Micha de Winter is een dergelijke maatschappelijke verwevenheid ook in het project Democratische burgerschapsvorming zeer welkom. Hij zegt: "Democratisch burgerschap moet ook buiten de school terugkomen. Als de kinderen op straat, in de wijk of in de vereniging niet terugzien wat ze op school hebben geleerd, dan breek je met de ene hand af wat je met de andere hand opbouwt. Daarom heb ik de gemeente Utrecht voorgesteld om van democratie en burgerschap een centraal thema in het jeugdbeleid te maken. Het jeugdbeleid is erop gericht schooluitval, criminaliteit en allerlei andere problemen te voorkomen. De gemeente zou wat dat betreft veel sterker dan nu het geval is een stimulerende, aanjagende rol moeten spelen!"

Verschenen in: brochure '10 jaar School & Veiligheid' van de gemeente Utrecht (2007)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl