"Leef na of leg uit"

Een audit comissie, zo stelt de code Tabaksblat, zou geen ex-bestuurder als voorzitter mogen hebben. Zou het niet beter zijn om het gewoon ronduit te verbieden om ex-bestuurders in audit commissies op te nemen? "Dat is de benadering die in de Verenigde Staten met de Sarbanes-Oxley Act wordt gevolgd," reageert Bolkestein, "en die wordt door velen vanwege zijn gebrek aan flexibiliteit bekritiseerd. Wij zullen binnen de EU met onze komende Aanbeveling bevorderen dat een audit commissie wordt ingesteld van uitsluitend 'non-executive or supervisory directors', die in meerderheid onafhankelijk zijn." Nu is het de Raad van Commissarissen die 'de jure' de auditor aanstelt, maar dit gebeurt 'de facto' door de Raad van Bestuur. Zou het niet verstandig zijn de Raad van Commissarissen de auditor daadwerkelijk aan te laten stellen? Bolkestein: "Binnen de EU wordt de externe auditor meestal door de algemene vergadering benoemd, maar de voorstellen aan de algemene vergadering kunnen inderdaad in grote mate door de Raad van Bestuur worden beïnvloed. Ik deel absoluut de mening dat onafhankelijke bestuurders een sleutelrol zouden moeten spelen in benoemings- en ontslagvoorstellen ten aanzien van de externe auditor."

Benoemingscommissie

Vervolgens het coöptatiesysteem: de 'vriendjespolitiek' bij de samenstelling van een Raad van Commissarissen. Zou het niet beter zijn dit systeem bij wet te vervangen door een systeem waarin kandidaten naar een plaats in de raad moeten solliciteren? Bolkestein: "Het Nederlandse coöptatiesysteem wordt inderdaad in het buitenland niet goed begrepen. Ik ben daarom blij dat de Nederlandse overheid onlangs heeft aangekondigd dit systeem opnieuw te zullen bezien. De Commissie is van mening dat beursgenoteerde ondernemingen een benoemingscommissie zouden moeten instellen, in meerderheid bestaande uit onafhankelijke bestuurders, die in het bijzonder verantwoordelijk zou moeten zijn voor het identificeren en voorstellen van geschikte kandidaten voor posities in de raad. Overigens vinden wij dat de samenstelling van de raad in het algemeen niet door bindende regels op EU-niveau zou moeten worden geregeld. Een geschikt profiel vaststellen en kandidaten identificeren die aan dat profiel beantwoorden, is een zeer gevoelige taak, die door elke onderneming met inachtneming van de eigen kenmerken en behoeften zou moeten worden uitgevoerd."

Verantwoordelijkheidsdruk

Het aantal commissariaten per commissaris, zo blijkt uit onderzoek, is van invloed op de ondernemingsprestaties. Is de tijd rijp voor een maximaal aantal commissariaten per persoon? Bolkestein: "Het is in dat geval bijzonder moeilijk om tot overeenstemming over ideale aantallen te komen. Dezelfde functie kan immers in verschillende ondernemingen meer- of mindereisend zijn. Wel zouden alle bestuurders op z'n minst, bij hun benoeming en vervolgens elk jaar, de aard en omvang openbaar moeten maken van alle belangrijke functies die zij bij andere ondernemingen uitoefenen." Van commissarissen wordt een topprestatie verwacht. Moet hen daarom niet meer geld worden geboden? Bolkestein: "Commissarissen hebben inderdaad een belangrijke rol in het toezicht op bestuursleden en in de omgang met mogelijk conflicterende belangen ten aanzien van benoemingen, vergoedingen en controles. Dit toezicht op een efficiënte manier uitoefenen, is een veeleisende taak waar een behoorlijke vergoeding tegenover zou moeten staan." Maar zijn er nog wel getalenteerde kandidaten te vinden die als commissaris hun nek durven uitsteken? "In de praktijk is dat duidelijk een van de moeilijkste problemen," beaamt Bolkestein. "De hogere verwachtingen die aan commissarissen worden gesteld, kunnen uiteindelijk tot een enorme verantwoordelijkheidsdruk leiden."

'Rules based'

Is het niet vreemd, vragen we hem, dat in een land dat in juridische zin 'principle based' functioneert, nu met Tabaksblat een 'rules based'-figuur aan het rechtssysteem wordt toegevoegd? "Het is altijd een zeer moeilijke uitdaging," zegt Bolkestein, "om bij het opstellen van een 'corporate governance'-code het juiste evenwicht tussen principes en regels te vinden. In het algemeen ben ik van mening dat een bepaalde detaillering noodzakelijk kan zijn om voldoende sturing te geven. Wel moet een benadering van 'leef na of leg uit' voor de noodzakelijke flexibiliteit bij het interpreteren van deze details zorgen. Ondernemingen moeten daarbij buitengewoon zorgvuldig zijn. Waar dat gepast is, kunnen zij van de code afwijken, maar altijd op voorwaarde dat zij hun motieven om in de praktijk anders te handelen, goed kunnen uitleggen."

Verschenen in: Special Magazine van Revue Arts (2004)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl