Meer dan normale verbeteringsactie in het functioneren van de overheid

"Over wat VBTB precies is, bestaan uiteenlopende opvattingen en opmerkelijke ideeën," aldus Bekker. "VBTB is niet iets voor beleidsmensen, hoor ik weleens zeggen, maar voor mensen van de directie FEZ, net zoiets als een accountantsverklaring. Beleidsmedewerkers vinden wel dat er een goedkeurende accountantsverklaring moet zijn, maar voor de rest moet je er geen last van hebben. Dat is denk ik een groot misverstand. Ik hoor ook weleens dat VBTB een methode is om op resultaten te kunnen sturen en wel zodanig dat je daar mensen op kunt afrekenen. Ook een opvatting is, dat je met VBTB rampen kunt voorkomen. VBTB wordt dan met Enschede en Volendam verbonden, want die rampen zijn allemaal door een tekort aan VBTB veroorzaakt. Kortom, er zijn nogal veel verschillende opvattingen over wat VBTB is, ongetwijfeld nog veel meer dan ik hier heb genoemd."

Meer dan gewoon verbeteren

"Mijn opvatting is, dat VBTB voor een meer dan normale verbeteringsactie in het functioneren van de overheid staat," aldus Bekker. "Natuurlijk, en dat blijkt ook uit allerlei rapporten, functioneert de overheid in het algemeen best behoorlijk. Niettemin is er een groot gat tussen enerzijds wat men van de overheid verwacht en anderzijds wat men aanneemt dat de overheid doet. Dat komt onder meer door een grote onduidelijkheid over verantwoordelijkheden: waar staat de overheid voor en waar staat de overheid niet voor. Dat is dus een belangrijk element waar wij als overheidsmensen op in moeten spelen. We kunnen vaststellen dat de overheid het heel behoorlijk doet, maar lang niet goed genoeg. We zijn onvoldoende alert en onvoldoende duidelijk, we laten dingen liggen en reageren niet snel genoeg. Daar moet dus een behoorlijke verbetering in komen."

Meer principiële aanpak

"De overheid is natuurlijk al veel langer bezig met verbeteringen in het functioneren," vervolgde Bekker. "Met VBTB echter is dat proces toch weer in een heel andere dimensie gekomen. VBTB staat denk ik ook voor een meer principiële aanpak dan de acties die we in het verleden hebben gehad. VBTB gaat over het vergroten van transparantie en over het inbouwen van verantwoording in het primaire proces van beleid voorbereiden en uitvoeren. Dat betekent dus ook dat VBTB niet iets voor financiële mensen is. Het gaat om het goed formuleren van haalbare doelen, goed kijken of acties uitvoerbaar zijn, heel concreet aangeven wat de resultaten moeten zijn, de voortgang van het beleid monitoren, verantwoording afleggen over wat er gebeurt en tegelijkertijd terugkoppelen en het beleid bijstellen. En dat alles op een hele zichtbare manier."

Niet voor bange ambtenaren

"VBTB is niet iets voor bange ambtenaren," zo besloot Bekker. "Dat stel ik hier heel nadrukkelijk aan de orde. VBTB is iets voor beleidsambtenaren die voor hun beleid durven te staan en die in dienst van de politiek op een verantwoorde transparante wijze met het beleid durven om te gaan. Dat is niet gemakkelijk. Met name de transparantie van beleidsvoorbereiding en -verantwoording is heel cruciaal in VBTB, maar transparantie is geen, laten we zeggen, centrale eigenschap van het politieke bedrijf. De oude George Bush heeft ooit eens gezegd, dat er twee dingen zijn waarvan je niet wilt weten hoe ze worden gemaakt: wetten en worst. In zeker zin is ook Den Haag één grote worstfabriek. Er gaan veel ingrediënten in, die vervolgens worden gemalen en uiteindelijk komt er op onduidelijke wijze een worst uit. En gelukkig, want dat is wel waar, is dat meestal een mooie worst."

Verschenen in: Congresverslag 'VBTB: een kwestie van beleid', ministerie van Financiën, 2002

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl