Geweld in zorginstellingen: veiligheid vraagt sturing

In de zomer van 2007 mishandelde een autistische jongen een verstandelijk gehandicapte bewoonster van dezelfde instelling. De vrouw lag daarna wekenlang in coma. De directie van de instelling, een vestiging van 's Heeren Loo in Ermelo, concludeerde dat het op de desbetreffende afdeling een chaos was. In het onoverzichtelijke gebouw bleek goed toezicht onmogelijk. Ze betuigde haar spijt en sloot de instelling. Einde verhaal?

"Wij hebben dit incident destijds van nabij gevolgd en daar stevig commentaar op geleverd", zegt Jo Terlouw, directeur van KansPlus, belangenbehartiger voor mensen met een verstandelijke handicap. "In onze beleving was in die voorziening voor sterk gedragsgestoorde licht verstandelijk gehandicapten zo'n beetje alles fout gegaan wat maar fout kon gaan. Positief was, dat 's Heeren Loo daar open over was. Maar op het punt waarvan wij vonden dat 's Heeren Loo was tekortgeschoten, namelijk in de sturing van het geheel, vond ik niet veel terug in de genomen maatregel, het sluiten van de instelling."

"'s Heeren Loo heeft geprobeerd in Ermelo dienstverlening te bieden aan een bijzonder kwetsbare categorie mensen. Wij vinden dat vooraf niet goed is nagedacht of die dienstverlening daar geboden kon worden. Verschillende vragen waren vooraf niet beantwoord. Binnen welke voorwaarden moet de dienstverlening plaatsvinden? Is er een goed plan? Is het personeel adequaat opgeleid? Is de positie van de deskundigen in het verhaal duidelijk? Er was een opstapeling van dit soort onbeantwoorde vragen, op grond waarvan wij tot de conclusie kwamen dat de sturing ontoereikend is geweest."

Na het voorval werd al snel een verband gelegd met een gebrek aan goed personeel in de desbetreffende instelling. Volgens Leon Vincken, landelijk bestuurder van CNV Publieke Zaak, mag echter niet één op één een relatie worden gelegd tussen een uitwas van geweld en een tekort aan personeel in zorginstellingen. "Maar het zal duidelijk zijn, dat goed opgeleid personeel getraind is om op tijd de juiste signalen op te vangen en om vervolgens adequaat op te treden. Wie te weinig goed opgeleid personeel heeft om voldoende in de begeleiding van verstandelijk gehandicapten te kunnen investeren, moet er niet van opkijken dat uitwassen van geweld kunnen voorkomen."

CNV Publieke Zaak heeft onlangs onderzoek gedaan naar de veiligheid in zorginstellingen, "met name voor werknemers", aldus Vincken, "maar veiligheid voor werknemers is ook veiligheid voor cliënten. Uit onze enquête bleek dat werknemers veel problemen bij leidinggevenden melden, waar vervolgens weinig actie uit voortvloeit. Wij vinden dat werkgevers te allen tijde verplicht zijn om voor een veilig werkklimaat te zorgen, ook richting cliënten. We zullen daarom proberen nauwsluitende afspraken met werkgevers te maken, zodat straks iedere instelling voor gehandicaptenzorg een veiligheidsbeleid heeft."

Jo Terlouw: "Een belangrijke sleutel ligt volgens ons ook bij de zorgkantoren. In het geval van 's Heeren Loo zijn de zorgkantoren niet goed omgegaan met hun verantwoordelijkheid voor hun verzekerden. De zorgkantoren hadden zich ervan moeten vergewissen of de dienstverlener wel de juiste zorg kon bieden. Zorgkantoren mogen zich niet beperken tot het maken van productieafspraken in relatie tot de hoeveelheid geld die beschikbaar is. Ze moeten nagaan of de dienstverlener kwaliteit kan bieden, onder meer door naar de ervaringen van bewoners en hun vertegenwoordigers te vragen, en in dit geval hebben ze dat aantoonbaar nagelaten."

's Heeren Loo heeft de personeelsleden en de bewoners van de gesloten instelling elders ondergebracht. De zorgaanbieder werd ook zelf om een reactie gevraagd. De Ondernemingsraad, de Centrale Cliëntenraad en de PR-manager zeiden veel te hebben geleerd, maar deden er verder het zwijgen toe.

Verschenen in: Skipr (2009)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl