Solidariteit op basis van gelijksoortige risico's

Sinds de oprichting van de Juwon in 1988 is het technisch resultaat van de onderlinge door de jaren heen heel verschillend geweest. In de jaren dat het inbrekersgilde zich weer eens 'en masse' op de juweliersbranche richtte, liep het schadepercentage soms tot meer dan honderddertig procent van het premie-inkomen op. Wanneer dadergroepen voor een poos van de straat waren gehaald of nog geen antwoord op nieuwe beveiligingsmaatregelen hadden, bleef dat soms tot minder dan zestig procent beperkt. Bij de Juwon is een naheffing bij de leden statutair niet mogelijk, zodat in slechte jaren een beroep op de herverzekeraars moet worden gedaan - de Juwon is bij verschillende Europese herverzekeraars herverzekerd - en om moeilijke gesprekken met die herverzekeraars te voorkomen, kan ook de Juwon er niet onderuit om bij tijd en wijle de premies te verhogen. René de Langen: "Ook in 2000 en 2001, met grote ramkraken en overvallen, hebben we een piek in de schadecijfers gehad. Dat was vooral gevoelig voor de herverzekeraars, die hun premies na 11 september 2001 nog eens extra moesten verhogen. Het is ons destijds gelukt een nieuw herverzekeringscontract te sluiten, maar onze premies moesten daarom wel omhoog, gemiddeld met vijfendertig procent. Maar het heeft ons geen leden gekost, want andere verzekeraars van juweliers moesten hun premies ook aanpassen en hebben dat zelfs meer gedaan dan wij."

Preventie voorop

Bij de Juwon is effectieve en steeds innovatieve preventie een noodzakelijke voorwaarde om als verzekeringsmaatschappij te kunnen overleven. "We kunnen wel vijfhonderd of duizend euro premie meer vragen," zegt René de Langen, "maar we praten vaak over hele hoge schades. We moeten daarom altijd eerst naar de preventie kijken, voordat we over een premieverhoging gaan praten." De onderlinge stelt een hele reeks preventie-eisen aan haar leden, die daaraan dwingend moeten voldoen om te kunnen worden verzekerd. Zij moeten bijvoorbeeld rampalen en rolluiken voor de winkelpui en een extra rolluik in het portiek hebben (en op gezag van minister van Justitie Donner is gemeenten geadviseerd om aan zulke maatregelen alle medewerking te verlenen). Ook moeten zij door de Juwon geadviseerde sloten op de vitrinekasten hebben en een belangrijk deel van de uitgestalde sieraden 's nachts in de kluis opbergen. Bovendien heeft de onderlinge zelf geïnvesteerd in zogenoemde mistmachines voor de leden. Deze machines zorgen ervoor dat een winkelruimte binnen tien seconden nadat het alarm is geactiveerd, vol zit met een dichte mist die het zicht volledig wegneemt, maar overigens voor mens en goederen onschadelijk is. "Al die maatregelen hebben effect," zegt René de Langen. "Er zijn minder snelkraken, hoewel dat natuurlijk een tijdelijke ontwikkeling kan zijn. De overheid is ook alerter geworden, er zijn dadergroepen opgepakt en dat helpt natuurlijk ook. Maar vooral de etalage niet aantrekkelijk maken en de duurste stukken 's nachts in de kluis opbergen, zijn belangrijke maatregelen die schadebeperkend werken."

Premie- en risicodifferentiatie

Naast preventie is differentiatie een instrument voor de Juwon om de totale schadelast beperkt te houden. Premiedifferentiatie is mogelijk door juweliers die bijvoorbeeld tachtig procent (in plaats van vijfendertig procent, de minimumeis) van de voorraad 's nachts in de kluis opbergen, een premiekorting te geven. Ook wordt risicodifferentiatie toegepast. De risico's zijn immers verschillend voor thuiswerkers, goudsmeden en juwelierswinkels en de winkels kunnen dan nog in een laag, midden- en topsegment worden ingedeeld. In 1998 is besloten om het topsegment van de juweliers, met name de juweliers die Cartier- en Rolex-horloges verkopen, niet meer te verzekeren. "Want daar vallen de echt grote klappen," aldus René de Langen. "En dan moet je realistisch zijn. De onderlinge is op solidariteit gebaseerd en daarom moeten de risico's van de leden gelijksoortig zijn. Anders gaat het wringen. De juweliers die soms bewust die merken niet verkopen, om ook die ellende niet te hebben, moeten dan aan de schade van de grote jongens meebetalen. We hebben daarom toen helaas afscheid moeten nemen van zes leden, met acht winkels." Deze juwelierszaken hebben zich daarna nog slechts met de grootste moeite elders kunnen verzekeren. Beursmakelaars - naast bankverzekeraars de grootste concurrenten van de Juwon - konden deze risico's alleen nog in Engeland onderbrengen, waarbij de betrokken juweliers de allerzwaarste preventie-eisen werden opgelegd.

Viermanskantoor

De Juwon heeft momenteel circa 735 leden. De verenigingen die bij de Federatie Goud en Zilver zijn aangesloten, hebben in totaal ongeveer 1.800 leden. Groei is daarom zeker nog mogelijk, maar de onderlinge hanteert een selectief acceptatiebeleid. Het premie-inkomen van de onderlinge bedraagt rond 2,5 miljoen euro. Bij de onderlinge werken vier medewerkers. René de Langen volgde in januari 2004 de initiatiefnemer van de onderlinge, D.J. Mommaal, als directeur op, maar werkt al sinds 1988 bij de Juwon, dus vanaf kort na de oprichting. Maurits Mooij is de nieuwe buitendienstman en bezoekt de leden en potentiële leden. Hij trad in dienst van de onderlinge bij de invoering van de ziekteverzuimverzekering. De administratie hiervan is nu het werk van Alice Mommaal. Na de pensionering van haar man blijft zij nog enige tijd bij de onderlinge werken. De boekhouding tot slot wordt verzorgd door Jeanine de Langen, echtgenote van René. Nu nog houdt de Juwon kantoor in het woonhuis van de familie Mommaal in Bergambacht, maar eind 2004 zal een kantoorruimte in IJsselstein in gebruik worden genomen. Op het kantoor van de Juwon wordt het automatiseringssysteem OASE gebruikt, maar verder reikt de relatie met de SOBH of de SOM nog niet. René de Langen kan zich voorstellen dat de Juwon, bij wijze van service aan de leden, nog eens activiteiten als intermediair gaat ondernemen, maar het bestuur heeft dat nooit serieus overwogen. In de bedrijfsvoering van de onderlinge is het momenteel met name van belang te gaan voldoen aan de solvabiliteitseisen die vanaf 2007 zullen gaan gelden. Nadat het beginkaptaal dat door de Federatie Goud en Zilver was ingebracht, aan de Federatie was teruggestort, werd een ledenrekening geopend en werden extra dotaties van de leden gevraagd om het eigen vermogen te versterken. "De leden hebben hier positief op gereageerd en zien de Juwon nu nog meer als hún onderlinge," zegt René de Langen. Ook overschotten aan het einde van het jaar worden op deze ledenrekening gestort, totdat de vereiste minimumreserve (plus enige marge) van circa twee miljoen euro is gevormd. Nadien kunnen de leden statutair beslissen om eventuele overschotten in premierestituties om te zetten. "We hebben dat nog nooit kunnen doen," zegt René de Langen, "maar dan zou voor het eerst ook dat extra voordeel van de onderlinge kunnen blijken."

Kadertekst: Goud en Zilver

De juweliers onderlinge Juwon werd in 1988 opgericht uit onvrede over de macht van de verzekeraars op dit gebied. De premies gingen omhoog, de veiligheidseisen ook, maar kortingen bleven uit. D.J. Mommaal nam het initiatief tot de onderlinge, terwijl het beginkapitaal door de Federatie Goud en Zilver werd verschaft. Hierbij zijn verenigingen aangesloten voor de edelmetaalindustrie, de goud- en zilversmeden, de groothandel voor goud, zilver en uurwerken en de juweliers- en uurwerkenbranche. De Juwon verzekert uitsluitend juweliers, uurwerkherstellers en goud- en zilversmeden die lid zijn van een bij de Federatie aangesloten vereniging. De Juwon voert drie producten. Van oudsher is dat de zogenoemde blockpolis met een all-risk dekking van risico's op het gebied van brand, inbraak, overval en winkeldiefstal en ook van risico's buiten het pand, bijvoorbeeld tijdens vervoer en bij thuiswerkers. Later is aan deze blockpolis een rechtsbijstandverzekering toegevoegd. Daarnaast voert de Juwon sinds 1996 een ziekteverzuimverzekering. De administratie van de Juwon wordt door Mommaal Beheer BV te Bergambacht uitgevoerd. De Federatie Goud en Zilver neemt de formele bestuurstaken voor haar rekening.

Verschenen in: 'de Onderlinge', FOV, 2004

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl