Amersfoortse plusklassen voor hoogbegaafden in de hele regio

"Het is een tendens die we de laatste tijd vaker zien," zegt Bea Hilbers. "Kijken we naar de normaalverdeling van leerlingen, dan heeft zeventig tot tachtig procent voldoende aan het onderwijs dat de basisscholen bieden. Tien tot vijftien procent valt aan de onderkant uit en eveneens tien tot vijftien procent aan de bovenkant. We zijn jarenlang vooral bezig geweest met de leerlingen aan de linkerkant van de grafiek. Maar de leerlingen aan de rechterkant, daar moeten we ook iets mee. Wij begeleiden op dit moment verschillende scholen die met hoogbegaafdheid aan de slag zijn gegaan. We begeleiden individuele leerlingen, maar helpen ook bij het opzetten van een zorgstructuur binnen basisscholen. We helpen bijvoorbeeld bij het opstellen van een intern protocol, over de manier waarop met deze kinderen op de school wordt omgegaan. Daarnaast geven we voorlichting over verrijkingsmateriaal en over het gebruik daarvan. En we helpen scholen bij het opzetten van een plusklas."

Meer onderwijs nodig

De plusklas is bedoeld voor kinderen met hoge IQ-scores in combinatie met andere, cognitieve en niet-cognitieve persoonskenmerken, zoals snel kunnen denken, weinig instructies nodig hebben, in staat zijn om verschillende oplossingen voor een probleem aan te dragen etcetera. Zij hebben ander onderwijs nodig dan hun medeleerlingen. Dat kan door hen verrijkingsmateriaal aan te bieden, maar vaak is dat niet voldoende, en dan kan een plusklas heel geschikt zijn. Bea Hilbers: "In zo'n plusklas komen de leerlingen een dagdeel in de week bij elkaar. Dat kunnen kinderen in verschillende leeftijdscategorieën zijn. Wel blijkt het beter om kinderen van de groepen 1 tot en met 4 bij elkaar te zetten en kinderen van de groepen 5 tot en met 8, omdat hun belevingswerelden natuurlijk dichter bij elkaar liggen. Het zijn in ieder geval allemaal kinderen die meer nodig hebben dan het reguliere onderwijsaanbod. In sommige plusklassen zitten leerlingen van één school en in andere de leerlingen van verschillende scholen tegelijk."

Geen luxe, maar noodzaak

Een plusklas is geen luxe, wat soms wordt verondersteld, maar eerder een noodzaak. Bea Hilbers zegt: "Hoogbegaafde kinderen zijn soms weinig gemotiveerd. Ze hebben vaak slecht leren leren, hebben weinig inspanning leren leveren en ze hebben weinig leer- en werkstrategieën aangeleerd gekregen. Door hen verrijkingsmateriaal in de klas te geven, kan daar al veel aan worden gedaan. Daarnaast is het belangrijk dat ook deze kinderen faalervaringen opdoen. Wie in het onderwijs nooit met falen is geconfronteerd, kan daar later in de maatschappij heel slecht tegen. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld sociaal-emotionele uitdagingen en het leren omgaan met stress. Het komt voor dat deze kinderen 'drop-outs' worden, buikpijnklachten krijgen, nachtmerries en dergelijke, omdat op hun school niet aan hun leerbehoeften kan worden voldaan. In een plusklas is dat voor deze kinderen allemaal wat gemakkelijker te realiseren dan in de gewone schoolsituatie. We zien daar ook duidelijk hele positieve resultaten van, met name hoeveel vrolijker deze kinderen zijn en hoeveel energie en aandacht ze aan hun werk willen besteden. Een bijkomend voordeel is de omgang met ontwikkelingsgelijken. In zo'n plusklas kunnen andere onderwerpen aan de orde komen dan de onderwerpen waarin de meeste leeftijdgenoten geïnteresseerd zijn. Het is bijvoorbeeld een plek waar ze een spreekbeurt over een spreekbeurt kunnen geven."

In de klas al opgevallen

De School op de Berg heeft al sinds vier jaar een plusklas. Tot dit schooljaar zaten daar alleen leerlingen van de eigen school in, maar sinds augustus 2006 ook één leerling van een andere school. Momenteel zitten er elf leerlingen in de plusklas, vanuit de groepen 4 tot en met 8. Op woensdagochtend gaan ze eerst naar hun eigen klas, voor het sociaal samenzijn met hun eigen klasgenoten, en na een half uur gaan ze naar de plusklas. Greet Maaswinkel, adjunct-directeur en IB'er van de School op de Berg, en Peggy van Bekkum, eveneens IB'er, geven samen de lessen aan de plusklas. Daarnaast geeft een leerkracht, op kosten van de ouders, een aantal uren per jaar Spaans aan de plusklas. Greet Maaswinkel, gevraagd welke leerlingen voor de plusklas in aanmerking komen: "Ze moeten hoe dan ook in de klas al zijn opgevallen. Daarnaast willen we dat er ooit een intelligentietoets is afgenomen en we maken gebruik van digitale handelingsprotocollen, waarop deze leerlingen in ieder geval als hoogintelligent en eventueel als hoogbegaafd moeten scoren. Vanzelfsprekend moeten ook de ouders het willen, want die moet je op dit punt heel serieus nemen, én ook het kind moet het willen. Willen de ouders of de leerling het per se niet, dan is dat in mijn ogen een gemiste kans, maar dan houdt het wat ons betreft op."

Projecten van acht weken

Over het programma in de plusklas vertelt Greet Maaswinkel: "Daar zit een vast stramien van onderdelen in. We willen altijd iets van denkwerk erin hebben, bijvoorbeeld in het kader van filosofie, maar dat kan ook een reken- of wiskundeopdracht zijn. Daarnaast willen we er creativiteit in hebben, bijvoorbeeld creatief met taal, schilderen of muziek, en een spelonderdeel, zodat deze kinderen ook leren te verliezen of leren dat er andere strategieën zijn dan die ze zelf gebruiken. Dat zijn zo de vaste onderdelen. Daarnaast hebben we een jaarprogramma gemaakt. We werken meestal in projecten van acht weken. Dit jaar hebben we eerst met taal gewerkt en onder andere iets rond de Kinderboekenweek gedaan. Nu zijn we bezig met een project over fotografie. We willen nog een project met behendigheid en bewegen doen, want dat wil bij hoogbegaafden nog wel eens een probleem zijn. En ze mogen voor één project in onderling overleg het onderwerp kiezen en dan is het aan ons om dat verder in te vullen."

Prikkelende leeromgeving

Daltonschool De Gondelier in Amersfoort start in januari 2007 met een plusklas. De Gondelier is nog een jonge school, dit schooljaar is het vijfde, en sinds augustus 2006 is de school in een nieuw, eigen gebouw in de wijk Vathorst gevestigd. Voor deze school is de plusklas dus nog helemaal nieuw. De opzet van deze plusklas is bovenschools, met niet alleen leerlingen van zusterscholen van De Gondelier, onder het Meerkringbestuur, maar ook van andere scholen in Amersfoort en zelfs leerlingen van buiten Amersfoort. "We mikken op een groep van minimaal zeven leerlingen," aldus Paul Kuipers, directeur van de Gondelier. "Worden het er veertien, dan maken we er twee groepen van. Speciaal voor de plusklas hebben we een leerkracht met de nodige competenties aangetrokken, die affiniteit met de doelgroep heeft. Want dat is natuurlijk wel heel belangrijk." Ook op De Gondelier zal de plusklas in blokken gaan werken, van zeven weken, met een programma waarvan de contouren inmiddels zijn vastgesteld. Paul Kuipers: "We gaan activiteiten doen die in principe niets met rekenen en taal hebben te maken, want dat kunnen ze op de eigen school doen. Wel gaan we sowieso gesprekstechnieken behandelen en kringgesprekken voeren, bijvoorbeeld over morele dilemma's, filosoferen met kinderen enzovoort. We denken ook aan een stukje tweetalig onderwijs. We willen in ieder geval een prikkelende leeromgeving bieden, waarin de kinderen op niveau met elkaar kunnen praten."

Prima begeleiding

Om alles rond de plusklas in goede banen te leiden, is op De Gondelier een speciale werkgroep gevormd. Daarin zitten directeur Paul Kuipers, de twee IB'ers van de school, een IB'er van een andere Meerkringschool, de twee bouwcoördinatoren, twee ouders van hoogbegaafde leerlingen en Bea Hilbers namens Eduniek. "De begeleiding door Bea is prima," zegt Paul Kuipers. "Daar gaan we zeker nog twee jaar mee door, want als je zoiets doet, dan moet je het goed doen!" Ook Greet Maaswinkel van de School op de Berg is zeer te spreken over de begeleiding door Bea Hilbers. "Het gaat om de begeleiding van het hele team," zegt zij. "Ook in het normale onderwijs moet je wat met deze kinderen en niet alleen maar in de plusklas. Als team hebben we een cursus bij Henny Spaargaren van Eduniek gevolgd en Bea staat gewoon jaarlijks voor een aantal uren in ons beleidsplan voor de begeleiding met betrekking tot hoogbegaafden. Zij fungeert als een klankbord op dit gebied en dat gaat geweldig goed!"

Verschenen in: Eduniek Info (2007)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl