Technisch lezen tot in groep 7

Zwaluwlezen is een manier van werken waarmee het technisch lezen ook na groep 3 nog kan worden onderhouden en versterkt. Het doel is de leerlingen zo snel mogelijk op AVI-9-niveau te krijgen. Daartoe wordt in groep 4 drie keer per week, in groep 5 twee keer per week en ook in groep 6 nog wekelijks technisch lezen beoefend, maar de ervaring leert dat zelfs nog leerlingen uit groep 7 er baat bij kunnen hebben. De leerlingen beginnen de les, meestal in tweetallen, met het hardop voorlezen van rijtjes woorden. Het is aan de leerkracht en aan de leerlingen om dat op een speelse wijze te doen, bijvoorbeeld door erom te dobbelen wie welk rijtje moet voorlezen of door er een wedstrijdje 'snel zonder fouten' van te maken. De keer erna lezen de kinderen in het 'wegboek' van de methode Leeslijn, dat ook leesoefeningen bevat, maar bovendien een stukje tekst. Na vijf of tien minuten stoppen ze hiermee en gaan ze 20 à 25 minuten stil lezen in een niveauboekje. Wie het niveauboekje uit heeft, moet daar een verslagje over schrijven, in de bovenbouw wat uitgebreider dan in de onderbouw. In de groepen 3, 4 en 5 wordt daarvoor de 'boekenrups' gebruikt. Kinderen die op deze wijze op niveau AVI-9 zijn gekomen, moeten eerst nog een volle ronde meedraaien om aan te tonen dat ze het technisch lezen echt beheersen.

Zelfstandig werken

Zwaluwlezen is meer een organisatievorm dan een onderwijsmethode. De leerlingen werken in beginsel zelfstandig, aan de hand van werkbladen per AVI-niveau. Op de werkbladen is aangegeven welke technische oefeningen de leerlingen moeten doen en kunnen ze per les aftekenen tot welke bladzijde zij in het niveauboekje zijn gekomen. Op de werkbladen kan ook zijn aangegeven wat de leerlingen moeten doen uit de leesmethode Leeslijn of bijvoorbeeld op welke wijze zij de computer of geluidsbandjes kunnen gebruiken. De werkbladen beslaan circa 35 leesmomenten, hetgeen ongeveer de tijd is die tussen twee toetsafnamen zit om het AVI-niveau te bepalen. Goos Visser zegt: "Omdat de kinderen zelfstandig werken, heb je als leerkracht ruimte en tijd om de zwakkere kinderen extra ondersteuning te bieden. Je kunt extra oefeningen met deze kinderen doen, op hun eigen niveau. Leerkrachten hebben met Zwaluwlezen een instrument in handen om alle leerlingen in het verhaal mee te laten draaien. De school hoeft daar geen extra leerkracht op te zetten."

Gedegen voorbereiding

Goos Visser kent het Zwaluwlezen al heel lang. Ze zag mogelijkheden het in te voeren toen ze zeven jaar geleden op de Da Costaschool Kanaleneiland kwam werken. De school had in feite geen methode om nog na groep 3 met technisch lezen aan de slag te gaan. Sporadisch werd wel met kinderen in groepjes gelezen, maar structureel gebeurde dat niet. "Ik vond dat een gemiste kans," zegt Goos Visser. "Ik vind het voor de kinderen goed, als ze zo snel mogelijk op een zo hoog mogelijk niveau dat technisch lezen onder de knie krijgen. Ze kunnen zich dan beter op het begrijpend lezen richten." De school is in januari 2004, na een gedegen voorbereiding (en na een verhuizing), met de werkwijze gestart. De voorbereiding hield in dat alle werkbladen op maat van de school werden gemaakt en dat alle leesboekjes en overige hulpmiddelen per niveau van kleurige stickers werden voorzien. De boekenkasten werden opnieuw ingericht, zodat de leerlingen zelfstandig hun eigen weg kunnen vinden. Alle materialen, zoals de technische oefeningen, de lees- en wegboekjes en zelfs de boekenrups hebben nu per niveau dezelfde kleur. Voor de leerkrachten werd een map met extra technische oefeningen gemaakt, aangevuld met tips voor manieren waarop die kunnen worden aangeboden. Goos Visser: "Ik ben inmiddels in alle klassen gaan kijken hoe het draait. Iedereen heeft er een beetje eigen invulling aan gegeven, bijvoorbeeld door eerst in het niveauboekje te laten lezen en daarna de technische oefeningen te laten doen, maar dat kan natuurlijk heel goed."

Begeleiding

De invoering van het Zwaluwlezen op de Da Costaschool Kanaleneiland werd vanuit de Expertisegroep Taal door Paul Stassen begeleid. Goos Visser vertelt daarover: "Het is ingewikkeld om vooraf een beeld te hebben van wat er tijdens het Zwaluwlezen in zo'n klas gebeurt. Hoe gaat die organisatie precies? Dat is vooral iets wat je gewoon moet zien. We zijn daarom eerst een keer op een andere school gaan kijken en Paul heeft video-opnamen aan het team laten zien en die ook met het team besproken. We hebben er één uitgebreide teamvergadering over gehad, waarin we het team natuurlijk ook de doelen van het Zwaluwlezen hebben uitgelegd. Paul heeft ons verder de weg gewezen waar we bepaalde materialen konden bestellen en hij heeft voor ons een draaiboek gemaakt voor de voorbereiding en de invoering. In januari is het team er heel enthousiast mee begonnen en het gaat echt prima!"

Verschenen in: SAC Krant (2004)

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl