W. Dik, voorzitter van de Raad van Bestuur van KPN (1999)

Op zoek naar partners in Europa en de wereld

In 1998 beleefde KPN, naast fikse prijsdalingen, opnieuw een recordtoename van de verkoop- en verkeersvolumes. Bij een omzet van 17,7 miljard gulden realiseerde het bedrijf een nettoresultaat (uit gewone bedrijfsvoering) van meer dan 2 miljard gulden. Ten opzichte van 1997 nam de winst toe met 5,1% en steeg de omzet met 12,3%. "Groeicijfers van dertig procent per jaar zul je op het gebied van telecommunicatie niet veel tegenkomen," zegt Wim Dik, voorzitter van de Raad van Bestuur van KPN. "Wij groeien met acht à twaalf procent per jaar en als het slecht gaat, zitten we aan de onderkant van die range en als het goed gaat aan de bovenkant ervan. Onze sinus heeft wat minder uitslag, om het in elektrotechnische termen te zeggen. Wij zijn afgezwakt conjunctuurgevoelig."

Wim Dik legt uit dat economische depressies vroeger nog weleens tot een daling van het (dure) internationale telefoonverkeer konden leiden, maar dat ook dergelijke effecten behoorlijk zijn afgezwakt sinds de tarieven voor internationaal bellen drastisch zijn verlaagd. Hij zegt: "Als de omstandigheden niet florissant zijn, blijven de mensen toch bellen. Er zijn weinig gezinnen waar niet meer wordt getelefoneerd als het budget wat krap is. Er is zelfs een omgekeerd effect, want als het heel erg slecht gaat, dan wordt er meer gebeld. Onzekerheid, onrust en ellende leidt tot telefoneren. Als Irak raketten op Israël afvuurt of als er lawinegevaar in Oostenrijk is, wordt er massaal naar familie en vrienden aldaar gebeld en moeten wij lijnen bijhuren om het allemaal aan te kunnen."

Hetzelfde kunstje elders

Buiten Nederland is KPN vooral sterk gepositioneerd in Midden- en Oost-Europa, waar het bedrijf tot een tweede thuismarkt wil komen. Het heeft een stevige voet aan de grond in Tsjechië, Hongarije en Oekraïne en is geïnteresseerd in landen als Slowakije en Bulgarije. Onderhandelingen in Roemenië werden onlangs stilgelegd vanwege onoverbrugbare verschillen van inzicht in de waarde van de betrokken ondernemingen aldaar. Over de strategie in deze regio zegt Dik: "Als we kans zien om in een aantal van deze aan elkaar grenzende landen een stevige meerderheidspositie op te bouwen, dan ligt het voor de hand om te bekijken of we daar dan ook tot synergie-opleverende dwarsverbanden kunnen komen. Een dergelijk concept staat ons natuurlijk ook voor ogen, kijkend naar onze positie in België, het nabijgelegen Duitsland en, op wat langere termijn, het Verenigd Koninkrijk. In de landen om ons heen kunnen we, als concurrent van "de KPN in die landen", hetzelfde kunstje als in Nederland vertonen. We zullen ons dan wel moeten concentreren op waar we echt goed in zijn. In het ene geval is dat mobiele telefonie en in het andere geval Internetdiensten of beide. En er is een nieuwe trend waarbij vaste telefonie en mobiele telefonie in een geïntegreerd pakket aan de klant worden aangeboden. Dat zullen wij in die andere landen dan ook gaan doen."

Joint ventures

"Dat kunnen we niet alleen," vervolgt Dik. "Wij zijn een behoorlijk zelfbewuste onderneming en wij onderschatten onze eigen krachten absoluut niet, maar we zijn natuurlijk te klein om in ons eentje even de hele wereld te bedienen!" KPN participeert daarom onder meer in de joint venture KPNQwest, het bedrijf dat in 1998 werd opgericht voor het uitbouwen en exploiteren van netwerken in Europa (die daarnaast met bestaande netwerken in Noord-Amerika worden verbonden). Qwest in Denver is een toonaangevende onderneming, met meer dan 8.000 werknemers en 80 verkoopkantoren in de Verenigde Staten, Europa en Mexico, op het gebied van breedbandige, op Internet-protocol gebaseerde data-, spraak- en beeldcommunicatie voor bedrijven en particulieren. Voor de oprichting van KPNQwest investeerden KPN en Qwest samen 700 miljoen dollar in de onderneming en de eerste twee jaar zullen nog eens investeringen van ongeveer 500 miljoen dollar nodig zijn. Al in januari 1999 kon KPNQwest de eerste van zes zogenoemde Euroringen voltooien, waarmee in totaal veertig steden in West-, Midden- en Oost-Europa met elkaar zullen worden verbonden.

Marktaandeel terugveroveren

Wim Dik: "De snelle realisatie van die Euroringen stelt ons in staat om een reuzenstap voorwaarts te maken in de Internet-protocol-markt. In feite is het onze strategie om aan de ene kant in de oorspronkelijke thuismarkt marktleider te blijven, met een breed assortiment waarmee we de behoefte van de klant kunnen vervullen. Aan de andere kant willen we additionele groei in andere landen bewerkstelligen. Bovendien is het zo dat steeds meer van onze klanten in toenemende mate internationaal actief zijn. Willen we deze klanten integraal bedienen, dan gaan we met die klanten mee het buitenland in. Daar moeten we dan ter plaatse een partner vinden met wie we zeer vaste afspraken kunnen maken, zodat we tegen de klant kunnen zeggen: laat alles maar aan ons over. One-stop-shopping!"

Groeimarkten van de toekomst

Op deze wijze heeft KPN inmiddels ook in Azië voet aan de grond gekregen, onder meer in de vorm van een onderneming in Indonesië. "Merken wij daar de Azië-crisis?" aldus Dik. "Nou en of! De activiteiten in Indonesië zijn op dit moment natuurlijk niet florissant, maar ook de mensen daar blijven wel bellen. Toch is het nodig om heel zorgvuldig na te denken over uitbreidingen op dit moment in Azië. Wie in een snel herstel gelooft, zou zich misschien positief moeten opstellen, want het is daar nu niet zo duur. Voor wie in een herstel op lange termijn gelooft, is dit natuurlijk niet het moment om grote avonturen in Azië aan te gaan. Echte zwartkijkers vragen zich zelfs af of de tijd van de Aziatische 'tigers' waar we het vroeger over hadden, überhaupt nog in die mate terugkomt. Daar staat voor ons dan weer tegenover, en dat geldt natuurlijk voor bijna elke bedrijfstak, dat China en India de belangrijkste grote groeimarkten in de toekomst zijn. Je kunt je dus niet helemaal veroorloven om, als gevolg van een Azië-crisis, je daar niet te bewegen. Je moet serieus blijven kijken naar de mogelijkheden in die hele grote groeilanden en dat doen we dus ook. Momenteel hebben we een hele kleine joint venture in China en zijn we ijverig de mogelijkheden in India aan het onderzoeken."

Tussen reuzen

Terug naar Europa, want Wim Dik is realistisch genoeg om KPN niet als een wereldspeler voor te stellen. De vraag is zelfs gerechtvaardigd of KPN inmiddels een omvang van Europees formaat heeft. Met een beurswaarde van zo'n 45 miljard gulden blijft het bedrijf nog ver achter bij Deutsche Telekom (233 miljard gulden), British Telecom (225 miljard gulden) en France Télécom (187 miljard gulden). Kan KPN zich tussen deze reuzen handhaven? "Ja en nee," zegt Dik. "Op een aantal terreinen wel, en zeker de komende vijf tot tien jaar, maar als integraal aanbieder en op nog langere termijn waarschijnlijk niet. Om op het hele toneel echt mee te kunnen spelen, moet je toch een behoorlijke omvang hebben en dat valt soms niet mee. Maar zonder samenwerkingsverbanden zijn we echt niet groot genoeg om de Europese markt te bedienen!"

Verschenen in: Financial HighLights van Revue Arts, 1999

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl