Een opmerkelijke creatie op een prominente plek

Takenaka is een eeuwenoud Japans familiebedrijf. Momenteel is Toichi Takenaka president van de onderneming. Na bijna vierhonderd jaar bedrijfsgeschiedenis vertegenwoordigt hij de zeventiende generatie Takenaka's aan het hoofd van de onderneming. Het Takenaka-concern telt inmiddels tientallen vestigingen in Azië, Amerika en Europa. Het kantoor in Nederland werd in 1983 geopend. Destijds werkte Takenaka nog uitsluitend voor bestaande Japanse klanten met een vestiging in Europa. De werkwijze van het bedrijf trok echter ook de aandacht van niet-Japanse opdrachtgevers, waardoor Takenaka ook op de Nederlandse markt van de utiliteitsbouw een vooraanstaande positie kon opbouwen. Nu werken er ongeveer 120 medewerkers bij Takenaka Nederland, dat kantoren heeft in Amsterdam en Maastricht.

Geïntegreerde totaalaanpak

De werkwijze van Takenaka wordt het Takenaka Total Package System genoemd. Ook bij de totstandkoming van het nieuwe gebouw van Telekabel in Helmond is deze werkwijze gevolgd. Het bedrijf biedt een geïntegreerde aanpak van alle activiteiten voor, tijdens en na het bouwproces. De services van Takenaka bestrijken met andere woorden het hele traject van de conceptvorming, het ontwerp en de engineering tot en met de feitelijke bouw, het onderhoud en het gebouwmanagement. In dat traject zijn voor de klant duidelijke beslispunten aangegeven, met name ten aanzien van tijd, kwaliteit en kosten. Vervolgens kan Takenaka verantwoordelijk worden gehouden, en als risicodragend worden beschouwd, voor de afronding van het totale project binnen de gestelde voorwaarden. In dat geheel kan Takenaka dus ook als aannemer optreden, waarbij de feitelijke bouwwerkzaamheden door onderaannemers worden uitgevoerd. Bij voorkeur zijn dat dan lokale bouw- en installatiebedrijven. Takenaka levert dus 'de hele koek', maar de klant kan er ook voor kiezen om er bepaalde plakken uit te laten. Bij de nieuwbouw voor Telekabel gebeurde dit ten aanzien van de inrichting, de inkoop van de technische installaties (dus het Main Telecom Center en alles daar omheen; ten aanzien van de bedrijfsinstallaties in het gebouw trad Takenaka wel als aannemer op) en tot slot het projectmanagement namens de klant. Deze taak werd uitgevoerd door het adviesbureau Van Sambeek.

Kostenbesparing en tijdwinst

"Als Takenaka kunnen wij alle disciplines aan," zegt directeur Paul Berger, "en voor de klant is het natuurlijk gemakkelijk om het project aan één partij te geven. De klant wil zeker weten dat hij waar voor zijn geld krijgt en wij kunnen garanderen dat het eindproduct wordt opgeleverd binnen de tijd, binnen het budget en binnen de criteria waarop de beslissingen van de klant zijn gebaseerd. Dit is een principieel andere aanpak dan wat in Nederland gebruikelijk is. Vaak maakt een architect een ontwerp wat de klant wel aanspreekt, maar wat gelet op het budget niet reëel is. Vervolgens komt de aannemer die probeert om zo laag mogelijk in te schrijven en die dus zo veel mogelijk exclusief maakt. Naderhand probeert hij dan de rekening hoger te maken door meerwerk op te voeren. Zulke risico's zijn bij ons veel geringer, omdat wij één partij zijn en eenduidige afspraken met de klant hebben gemaakt." De werkwijze van Takenaka leidt niet alleen tot een beheersing van kosten, maar ook tot een besparing van tijd. In een traditioneel bouwproces, dus met diverse uitvoerende partijen, moet elke fase worden afgerond voordat het stokje kan worden doorgegeven. Takenaka daarentegen kan bij wijze van spreken de heipalen al bestellen terwijl definitieve beslissingen over de indeling van het gebouw nog moeten worden genomen. Op deze manier kan de bouwtijd met zo'n dertig procent worden verkort. Voor Telekabel betekende het dat de nieuwbouw, die in januari 1998 een aanvang nam, binnen één jaar kon worden afgerond. Hierdoor was het niet nodig om na een zeer natte zomer, ook nog eens een tweede winter mee te moeten maken. Paul Berger: "Wij werken overigens niet met 'onwerkbare dagen', wij houden kalenderdagen aan. Want de klant kan het niet schelen of het regent of niet. En in dat geval hebben wij dus pech, of niet."

Blikvanger

Het contact tussen Takenaka Nederland en Telekabel werd door de gemeente Helmond gelegd. De gemeente had goede ervaringen met Takenaka opgedaan bij de bouw van een ander project in Helmond, ten behoeve van EPM, fabrikant van cd-doosjes. Er was de gemeente veel aan gelegen om Telekabel voor een vestiging in Helmond te interesseren. De gemeente liet Takenaka daarom een brochure maken over het nieuwe bedrijventerrein Brandenvoort in Helmond en over de bouwmogelijkheden op dat terrein. Deze presentatie bevatte ook een eerste schets van de nieuwbouw voor Telekabel en niet lang daarna besloot Telekabel zich in Helmond te vestigen. Namens Takenaka werd Henkjan van Slooten al snel bij het project betrokken. Van Slooten geeft leiding aan de ontwerpafdeling van Takenaka Nederland. In totaal werken er 27 medewerkers op deze afdeling, onder wie zes architecten en verder constructeurs, bestekschrijvers, engineers, tekenaars en ook een bouwfysicus. Van Slooten: "Zowel Telekabel als de gemeente Helmond had duidelijke ideeën over wat het gebouw zou moeten zijn en wat het zou moeten uitstralen. Het gebouw moest een centraal punt worden, niet alleen een kantoor maar ook een technisch centrum, en een nieuwe start voor het bedrijf na de fusie tussen Combivisie en Kabeltelevisie Eindhoven. Het moest ook een markant toegangspunt van Helmond worden en tot slot een blikvanger voor de ontwikkelingen op Brandenvoort en het nieuwe woongebied Berenbroek erachter. Het ontwerp heeft een symboliek van dat alles in zich."

Historiserend èn modern

Het eerste ontwerp van het gebouw is tijdens de besprekingen daarna op verschillende punten aangepast. Aanvankelijk had het gebouw de vorm van driekwart cirkel rond een binnenplaats met de antennemast als middelpunt, als symbool van de eenheid van het bedrijf en van de alzijdigheid van de locatie. De stedenbouwkundige van Helmond drong erop aan dat er langs de rooilijnen van het perceel werd gebouwd. Daarom heeft de basis van het gebouw de vorm van een vierkant gekregen, terwijl de cirkelvorm in het dak en in de cilindervormige vliesgevel werd gehandhaafd. Nog een wens van de gemeente was om de ingang van het gebouw aan de toegangsweg naar Brandenvoort te situeren. De ontwerpers van Takenaka hebben er echter op gelet om ook het aanzicht vanaf de snelweg tussen Eindhoven en Helmond niet te vergeten. Vandaar dat aan die zijde van het gebouw een balkon is aangebracht, op het punt waar cirkel en vierkant in elkaar grijpen. Tot slot had de stedenbouwkundige nog uitdrukkelijke wensen ten aanzien van de materialisering (baksteen in rood of mangaankleur) en ten aanzien van het dak. In de traditie van het 'historiserend' bouwen in de gemeente Helmond werd de voorkeur gegeven aan een gelaagde opbouw met een schuin dak. Henkjan van Slooten: "Met de beschikbare traditionele middelen hebben wij toch een modern gebouw gemaakt. De baksteen benadrukt de vierkante basis en heeft een bepaalde vrijheid in zijn detaillering. Boven en onder de ramen zitten hoge lateien en de ramen zelf zitten in diepe nissen om het gebouw heel massief te doen lijken. Het dak is misschien wel historiserend qua kleur en helling, maar is in zijn uitvoering toch een heel apart element geworden."

Begane grond ingegraven

Volgens Paul Berger en Henkjan van Slooten kan het nieuwe gebouw van Telekabel met recht een 'Takenaka-creatie' worden genoemd. "Wij proberen altijd, en misschien is dat Japans, om de zaken tot hun essentie terug te voeren," zegt Henkjan van Slooten. "Onze gebouwen zijn over het algemeen zowel functioneel van opzet als functioneel in hun detaillering. Wij zullen nooit een overvloed aan detaillering aanbrengen, maar we proberen om de details zo helder mogelijk te maken, teruggebracht tot de essentie. Daarnaast streven we naar sterke, krachtige belijningen en ook weer naar helderheid daarin." In de Japanse bouwtraditie is verder de harmonie tussen het gebouw en de omgeving heel belangrijk. Op dit punt heeft in het ontwerp ook de beveiliging van het gebouw een belangrijke rol gespeeld. De technische installaties op de begane grond van het gebouw moesten immers onbereikbaar worden gemaakt voor een ieder die kwaad wil. Besloten werd daarom de begane grond 'in te graven' in een helling van ongeveer anderhalve meter hoog, met een vrij uitgestrekte glooiing tot op maaiveldniveau. Dit concept heeft ertoe geleid dat de hoofdingang van het gebouw op de eerste verdieping kon worden gesitueerd. Het geheel geeft de indruk dat het gebouw op een verhoging in het landschap is gebouwd, waardoor de architectonische kracht en de beoogde uitstraling ervan nog eens worden versterkt.

Tevreden klant

Takenaka Nederland is zeer te spreken over de samenwerking met Telekabel en met de gemeente Helmond, evenals over het uiteindelijke resultaat daarvan. Juist omdat het gebouw voor alle partijen zo'n bijzondere functie heeft, dat wil zeggen voor Telekabel het slotakkoord van een geslaagd integratieproces en voor de gemeente Helmond de start van een nieuwe ontwikkeling, kon het gebouw de bijzondere uitstraling krijgen die het nu heeft. "Het belangrijkste is uiteindelijk dat de klant tevreden is," zo zegt Paul Berger tot slot. "Want wij werken echt voor de klant, dat is onze inzet. Onze firma bestaat nu bijna vierhonderd jaar en een bedrijf kan alleen maar zo lang bestaan als het basisidee goed is. Anders lukt dat niet. Natuurlijk zijn we een commercieel bedrijf en proberen we als resultaat van ons werk ook iets te verdienen. Maar de tevredenheid van de klant blijft voor ons vooropstaan!"

Verschenen in: Special Magazine van Revue Arts, 1998

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl