Vertrouwen op basis van deskundigheid en openheid

Henk Schreuder is gynaecologisch oncologisch chirurg in het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Schreuder en zijn drie collega's opereren vrouwen met bijvoorbeeld baarmoederhalskanker, eierstokkanker, schaamlipkanker en baarmoederkanker. Gezamenlijk verrichten zij circa tien van dergelijke operaties per week. "Vertrouwen, zowel van de dokter naar de patiënt als van de patiënt naar de dokter, is essentieel", zegt Henk Schreuder. "Vertrouwen is de essentie van de behandelovereenkomst."

Alleen al doordat een patiënt onder narcose moet, heeft elke operatie een zeker risico in zich. Daarvan afgezien is de ene operatie risicovoller dan de andere. In het werkgebied van Henk Schreuder is bijvoorbeeld het preventief verwijderen, via een kijkoperatie, van eierstokken en eileiders bij vrouwen met een verhoogd risico op borst- en eierstokkanker, een wekelijkse routine. Een baarmoederhalskankeroperatie is daarentegen veel ingewikkelder. "Dat zijn grote operaties met meer risico en dus moet je de patiënt daar dan ook van op de hoogte brengen", zegt Henk Schreuder.

Niet altijd voorspelbaar

"Bij elke operatie is er een kans op complicaties", vervolgt Schreuder. "Het is een richtlijn in onze beroepsgroep dat je die van tevoren met de patiënt bespreekt, tenzij het heel zeldzame complicaties zijn. We moeten patiënten natuurlijk niet onnodig bang maken. Daarnaast hebben operaties niet altijd een voorspelbare uitkomst. Een baarmoederhalskankeroperatie is helemaal geprotocolleerd, volgens standaarden, maar een operatie bij eierstokkanker is van een ander kaliber. Eierstokkanker is een 'silent killer', die meestal al door de hele buikholte is uitgezaaid op het moment dat wij gaan opereren. Bij de ene patiënt lukt dat dan nog wel, maar bij de andere niet meer. Bij zo'n operatie heb je vooraf een heel ander gesprek met de patiënt dan bij een standaardoperatie."

Aandacht voor gespreksvoering

Een open en eerlijk gesprek is in de relatie tussen dokter en patiënt buitengewoon belangrijk. Gespreksvoering kreeg in het verleden weinig aandacht in de geneeskunde-opleiding, maar door veranderingen in de opzet en ook gedurende het 'fellowship' tijdens de opleiding is er veel meer gelegenheid om daar aandacht aan te besteden. "In de gesprekken met patiënten ben ik redelijk direct", zegt Henk Schreuder. "Ik zeg waar het op staat en maak de dingen niet mooier en ook niet slechter dan ze zijn. Mijn ervaring is dat de meeste patiënten dat waarderen. Anno 2010 willen mensen goed worden voorgelicht." Henk Schreuder heeft niet het idee dat patiënten te snel en te gemakkelijk hun vertrouwen in de handen van een arts leggen. "Patiënten zijn juist kritisch en er zijn veel patiëntenverenigingen. Bovendien mogen zij ervan uitgaan dat medici goed zijn opgeleid. Belangrijk is dat artsen hun beperkingen kennen. Vroeger dacht een dokter vaak alles te kunnen, maar dat is veranderd. Ook in de geneeskunde is openheid veel belangrijker geworden."

Verschenen in:  ABP Jaarverslag 2009

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl