"Optimale situatie om project te verlengen"

Ella Vogelaar is vol lof over het project Werk in Bewaking - en zij niet alleen, vertelt ze. Onlangs werd het project zelfs in zeer positieve zin in een kabinetsbespreking aan de orde gesteld. De dag voor ons gesprek vond het jaarlijks najaarsoverleg plaats tussen het kabinet en de sociale part-ners. Ella Vogelaar: "Een van de hoofdonderwerpen was welke initiatie-ven nodig zijn om te zorgen dat er werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt komt. Allereerst hebben we een aantal afspraken gemaakt - en daar is een heel debat over geweest - voor de 'hoofdroute'. Die afspraken zijn erop gericht de ruimte op te vullen, als het gaat om de beloning van mensen, tussen het minimumloon en de lagere CAO-schalen en dat er ook arbeidsmarktafspraken en scholingsafspraken in de CAO's worden gemaakt. We hopen dat op die manier een heleboel mensen aan de slag kunnen. Maar wij hadden als sociale partners met elkaar vastgesteld, de praktijk kennende, dat die hoofdroute niet in alle sectoren een begaanbare weg is. In het overleg vroeg het kabinet daarnaar: waar is die hoofdroute niet mogelijk, wat moeten we ons daarbij voorstellen? Toen kwam het project Werk in Bewa-king en de verzekeringsbranche op tafel als een goed voorbeeld daarvan. Het laat zien dat je wel tot de conclusie kunt komen dat er in de sector een terugloop van werkgelegenheid is, of met name op de lagere functieniveaus geen banen te creëren zijn, maar dat je toch op deze manier een maatschap-pelijke verantwoordelijkheid kunt nemen voor werkgelegenheidsinitiatieven."

Binnen en buiten de poort

Ella Vogelaar vindt dat in eerste instantie naar mogelijkheden moet worden gezocht om geld in te zetten voor werkgelegenheid 'binnen de poort', in de eigen sector dus. Ze zegt: "Het eerst moet je onderzoeken of er in de eigen sector mogelijkheden zijn om werkgelegenheid te scheppen, specifiek voor langdurig werklozen en allochtonen. Je moet dan de vraag beantwoorden of de eenvoudige functies die in de afgelopen jaren zijn weggesaneerd of door taakverrijking zijn weggeorganiseerd, weer voor een deel kunnen worden teruggehaald. Belangrijk is dan dat je daar een opleidingstraject aan vastkoppelt. Gelukkig zie je ook dat in talloze CAO's zulke afspraken worden gemaakt over specifieke werkgelegenheidsprojecten voor langdurig werklozen. Pas als je met elkaar vaststelt dat daar in de eigen sector geen reële ruimte voor is, dan vind ik de optie aan de orde om 'buiten de poort' te kijken en om die verantwoordelijkheid op een andere manier vorm te geven. Het mooie is dan om een win-win-situatie te bereiken waarin de sector toch op een indirecte manier ook een voordeel kan hebben. Want dat is natuurlijk het aardige van het project Werk in Bewaking. De veronderstelling is dat de verzekeringsmaatschappijen door het effectiever organiseren van de bewaking daar zelf ook iets van terugzien in de schadelast - maar dat zal zich natuurlijk de komende tijd nog moeten bewijzen. In ieder geval vind ik het project gewoon een mooi voorbeeld van zo'n mogelijke win-win-situatie en we moeten dat daarom als vakbeweging ook gebruiken in onze onderhandelingen met de werkgevers."

Eigen voordeel noodzakelijk?

De beoogde win-win-situatie - dus werkgelegenheid buiten de sector creëren waardoor toch een voordeel voor de eigen sector ontstaat - is binnen het project Werk in Bewaking mooi vorm gegeven, maar vergelijkbare combinaties in andere sectoren hebben zich nog niet aangediend. "Dat vraagt creativiteit van de mensen die om de onderhandelingstafel zitten, om die met elkaar te bedenken," zegt Ella Vogelaar. Is het overigens noodzakelijk dat de onderhandelingen over werkgelegenheid altijd op zo'n win-win-situatie zijn gericht? "Wat mij betreft niet," zegt ze. "Ik vind dat werkgevers een brede maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben om daar een rol in te spelen. Bovendien hebben we in het najaarsoverleg ook met elkaar afgesproken dat we die gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. Alleen denk ik wel dat de discussie met de werkgevers lastiger wordt. Als je er met elkaar in slaagt een project te bedenken dat die dimensie wel heeft, zal dat gemakkelijker worden geaccepteerd." Ze schat overigens in dat de onderhandelingen over werkgelegenheid, in welke vorm dan ook, goede kans van slagen zullen hebben. "Wat dat betreft is er nu een extra argument naar werkgevers toe bijgekomen," zegt ze. "Er komt vanuit de overheid een forse lastenverlichting naar het bedrijfsleven toe. Die is ook echt bedoeld om werkgelegenheid te scheppen en dat biedt natuurlijk in de komende CAO-onderhandelingen goede aanknopingspunten. Wij zullen dat vanuit de vakbeweging bij die onderhandelingen ook zeker aan de orde stellen: wat gebeurt er met die lastenverlichting en maak maar zichtbaar dat die ook terugkomt naar werkgelegenheid. We mogen er daarom van uitgaan dat het makkelijker wordt om dit soort typen afspraken met werkgevers te maken."

Nieuwe werkgelegenheid

Ella Vogelaar ziet voldoende mogelijkheden, op diverse arbeidsmarkten, voor werkgelegenheidsprojecten. Ze wijst erop dat er vooral in de commerciële en niet-commerciële dienstverlening nog steeds groei in de werkgelegenheid zit, onder andere doordat bedrijven zich concentreren op kerntaken en een deel van hun activiteiten uitbesteden. Ook ziet ze die mogelijkheden aan de 'onderkant' van de arbeidsmarkt. De FNV en daarbij aangesloten bonden hebben daar zelf gerichte initiatieven voor ontplooid. Ze noemt bijvoorbeeld de instroom-pools in Friesland, voor het uitvoeren van allerlei herstelwerkzaamheden in kleine recreatiegebieden, het project met woningbouwcoöperaties, voor toezichthouding en kleine onderhoudswerkzaamheden in huizen en flatbloks, het project gericht op één-mens-bedrijven, om te stimuleren dat het versneld méér-mens-bedrijven worden en tot slot de projecten van de vrouwenbond van de FNV, die erop gericht zijn de persoonlijke dienstverlening, de huishoudelijke hulp, vanuit het grijze en zwarte circuit naar het formele arbeidscircuit te brengen. "Zo zijn er tal van mogelijkheden," aldus Ella Vogelaar, "met name ook in de sfeer van distributie, vervoer, recycling, onderhoud en natuurlijk ook veiligheid. Heel goed in het project Werk in Bewaking is, dat het probeert echt nieuwe werkgelegenheid te creëren. Het is vaak een lastig vraagstuk in discussies over loonkostensubsidies naar werkgevers toe, in hoeverre het nieuwe werkgelegenheid is of een verdringing van bestaand werk. Ik vind dat ook een belangrijk aandachtspunt. Maar er zijn natuurlijk genoeg mogelijkheden en met een beetje creativiteit zijn die echt op te sporen."

Al doende leert men

Zijn de mogelijkheden eenmaal gevonden, dan moeten die in CAO-afspraken worden vastgelegd, zo benadrukt Ella Vogelaar. Vervolgens moeten de afspraken die met de bedrijfstak zijn gemaakt, naar de individuele bedrijven worden doorvertaald. Ze zegt: "Als je een afspraak hebt gemaakt, dan moet je die vervolgens ook nog zien uit te voeren. Dat is dan weer een nieuwe stap, die je ook weer met elkaar moet zien te zetten. In het project Werk in Bewaking is dat goed gelukt. Men heeft niet alleen de afspraak gemaakt, maar daar ook onmiddellijk de vragen aan gekoppeld: hoe gaan we die afspraak uitvoeren en wat voor organisatie zetten we daarvoor op? Ook in die zin kan het project als een voorbeeld voor andere projecten dienen." Ze stelt vast dat de mate waarin vergelijkbare CAO-afspraken worden uitgevoerd, zeer divers is en ze zegt: "Dat heeft natuurlijk ook te maken met 'al doende leert men'. De afgelopen jaren is er een ontzettende ontwikkeling gekomen in dit soort typen afspraken bij CAO-onderhandelingen. Ik denk dat je in CAO's van tien jaar geleden nauwelijks zult tegenkomen dat werkgevers en werknemers samen zo'n gerichte inzet kiezen om te proberen langdurig werk-lozen weer aan de slag te krijgen." Ze zegt dat vaak, door het 'getouwtrek' in de onderhandelingen, alle aandacht wordt gericht op het maken van de afspraak en onvoldoende wordt nagedacht over de uitvoering ervan. "Dat is iets wat we nu goed onderkennen. Het is volstrekt helder dat je er niet bent met alleen die afspraak. Je moet gelijkertijd afspreken welke middelen beschikbaar zijn en hoe je de uitvoering ervan gaat organiseren. Dat verschilt natuurlijk nog wel eens: in een bedrijfstak met veel verschillende bedrijven is dat natuurlijk veel complexer dan bijvoorbeeld bij een ondernemings-CAO. En in het project Werk in Bewaking is dat natuurlijk nog eens anders, omdat het werkgelegenheid buiten de eigen bedrijfstak betreft. Ik denk dat veel mensen zich niet realiseren wat ervoor komt kijken om dat echt goed vorm te geven. Het is daarom ontzettend belangrijk om goed voor het voetlicht te brengen wat daar nou daadwerkelijk voor nodig is. Mensen kunnen wel denken: je hebt daar een werkplek en je hebt daar een werkloze en hup, breng die maar bij elkaar. Maar zo gaat dat natuurlijk niet."

Continuering

In 1996 loopt de CAO voor het verzekeringsbedrijf af, het project Werk in Bewaking loopt dan nog één jaar door, tot 1 april 1997. Bij de komende CAO-onderhandelingen kan aan de orde komen of er weer een werkgelegenheidsafspraak wordt gemaakt. Ella Vogelaar tot slot: "Als je kunt constateren dat er nog ruimte in de markt is om beveiligingswerk te organiseren en dat daar ook nog de goede mensen voor kunnen worden gevonden, dan zou ik het zeer de moeite waard vinden om het project voort te zetten. Als je ook kijkt naar wat we op centraal niveau hebben afgesproken over het belang van dit soort afspraken, en als je kijkt naar de lastenverlichting die ook de verzekeringsbranche heeft gehad, dan zou er toch een redelijk optimale situatie moeten zijn om de continuering van dit project overeen te komen!"

Verschenen in: Projectbericht Werk in Bewaking, 1995

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl