Vier vragen voor VNO-voorzitter Rinnooy Kan

Niet aan te ontsnappen

1. Om 650 nieuwe banen te creëren is in totaal 27,5 miljoen gulden beschikbaar gesteld. Zijn deze banen dat waard?

"Veertigduizend gulden per arbeidsplaats - dat kost het toch al gauw. Je kunt het een hoop geld vinden, maar dat soort bedragen heb je toch nodig. Minder mag natuurlijk ook, maar arbeid is duur in Nederland. Van belang is vooral dat het een succesvol vervolg heeft. Het begint nu met een substantiële financiële inbreng vanwege subsidiegevers - daar valt ook niet aan te ontsnappen denk ik. Maar het gaat erom dat er nieuwe werkgelegenheid tot stand komt: dat lijkt me de uiteindelijke test te zijn. Nu is daar nog geen voorspelling over af te geven, maar daar zullen we natuurlijk met z'n allen buitengewoon scherp op moeten letten."

Verdringing

2. Minister Melkert van Sociale Zaken stelt 1,6 miljard gulden beschikbaar voor 40.000 nieuwe banen. Voor het project Werk in Bewaking heeft dit consequenties: arbeidsvoorzieningsorganisaties en andere potentiële projectdeelnemers zijn minder bereid om financiële verplichtingen aan te gaan. Hoe beoordeelt u deze consequenties?

"De gevolgen van de plannen van Melkert kan ik nog niet helemaal overzien, maar die plannen zijn natuurlijk ingrijpend. Toch hebben we geprobeerd, in gesprekken tussen ondernemingsorganisaties, vakcentrales en overheid, om een toekomst voor de arbeidsvoorziening te creëren waarin ruimte blijft bestaan voor dit soort werkgelegenheidsprojecten. Met name vanuit de vakcentrales is met grote nadrukkelijkheid gevraagd om een blijvende betrokkenheid van de arbeidsvoorziening bij dit soort initiatieven. Ik hoop daarom dat het project wat dit betreft er niet onder hoeft te lijden. Een ander punt is de 'concurrentie' van het geld van Melkert, waardoor projecten in gevaar komen. Ik moet vaststellen dat ik dat niet voor het eerst hoor. Er zijn ook andere voorbeelden waarbij op een hele wonderlijke manier verdringingsverschijnselen zichtbaar worden. Neem de Diergaarde Blijdorp in Rotterdam, waar een lange relatie bestond met de sociale werkplaats. Deze leverde mensen om vormen van onderhoud in de dierentuin te plegen. Nu blijkt het plotseling financieel veel aantrekkelijker te zijn om daarvoor een beroep te doen op mensen die gefinancierd worden vanuit de 1,6 miljard gulden van Melkert. Dat betekent dus een heel lastig dilemma voor een directie die financieel krap zit. Die wil dat voordeel niet laten schieten aan de ene kant, maar heeft terzelfdertijd aangegane verplichtingen die met name richting werknemers moeten worden nagekomen. Dit kan natuurlijk nooit de bedoeling van Melkert zijn geweest en toch gebeurt het. Dit soort neveneffecten is natuurlijk de misère met veel loonkostensubsidies. Dat is ook de reden waarom wij in het algemeen nogal cynisch reageren op nieuwe voorstellen in deze sfeer. Onderzoek heeft bevestigd dat de gemiddelde ontvanger van loonkostensubsidie vijfentachtig procent kans heeft dat hij iemand wegdrukt uit een baan waarvoor geen loonkostensubsidie wordt gegeven. Dus in feite neemt de werkgelegenheid niet of nauwelijks toe, maar wordt er wel een hoop overheidsgeld doorheen gejaagd. Wat het project Werk in Bewaking betreft heb ik wèl het idee dat er in ieder geval een reële kans bestaat dat de initiële subsidie uiteindelijk structureel werk oplevert. Als dat zo is, als door subsidie inderdaad additionele plaatsen tot stand komen, dan kun je er nog vrede mee hebben. Maar als er sprake is van verdringing van werkgelegenheid of distorsie van marktwerking, dan kun je er natuurlijk alleen maar treurig van worden. Het is daarom goed dit nog eens nadrukkelijk onder de aandacht van de minister te brengen."

Driehoek met kansen

3. Moeten ondernemers meebetalen voor openbaar toezicht?

"Dat is een gevoelig onderwerp. Ondernemers vinden natuurlijk diep in hun hart dat het eigenlijk een kernverantwoordelijkheid van de overheid is. Toch is er wel een kentering hier en daar. We beginnen toch het gevoel te krijgen dat we de overheid ook niet alles kunnen toevertrouwen. Daarom is er nu sprake van samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven, bijvoorbeeld waar het gaat om de beveiliging van grote bedrijfsterreinen en waarbij het bedrijfsleven bereid is een eigen bijdrage te leveren. Daarbij komen dan ook de verzekeraars in het spel -dat is in ieder geval onderwerp van discussie- omdat zij een veiliger bedrijfsterrein kunnen honoreren door premies dienovereenkomstig aan te passen. Daar is dus wel sprake van een driehoek met kansen. Maar er is natuurlijk een zekere huiver bij ondernemers om al te veel verantwoordelijkheid over te nemen. We blijven niet voor niets de overheid dat geweldsmonopolie gunnen. Daar moet dan tegenover staan dat de overheid ook het voortouw neemt bij de bescherming van personen en bezit. Ik kan daarom eigenlijk alleen maar een tussenstand melden op dit punt: er is in het algemeen wat meer bereidheid dan een tijd geleden om vragen van criminaliteitsbeheersing en -bestrijding tot een gezamenlijke verantwoordelijkheid te maken, maar we vinden dat de overheid in ieder geval een belangrijke rol moet blijven spelen."

Free riders

4. Mogen ondernemers ongestraft 'meeliften': profiteren van de beveiliging op een bedrijventerrein zonder ervoor mee te betalen?

"Dat is een apart probleem. Deze free-rider-effecten maken een en ander nog ingewikkelder. Het kan geweldige irritatie geven, dat lijdt geen enkele twijfel. Het vraagt een stukje solidariteit en samenwerking tussen ondernemers en dat zal niet altijd vanzelf goed aflopen. In de CAO-sfeer zijn er weleens scholingsarrangementen waarbij je hetzelfde effect vreest. Ondernemers profiteren van de opleiding die aan werknemers wordt gegund, doordat zij mensen in dienst nemen nadat de opleiding elders en op kosten van anderen is afgerond. Er wordt weleens gekeken naar de algemeen-bindend-verklaring om dit free-rider-schap te bestrijden. Die algemeen-bindend-verklaring stelt je in staat om op bedrijfstakniveau kosten op te leggen. Je kunt je in theorie voorstellen dat vergelijkbare mechanismen worden gebruikt om het free-rider-schap op dit gebied te vermijden, maar juridisch is dat niet zo simpel. Gelukkig is tot dusverre ook een groot aantal projecten tot stand gekomen waarbij ondernemers zich wel onderling solidair hebben betoond en wel gezamenlijk de rekening hebben betaald!"

Kadertekst:

Waardering

VNO-voorzitter Alexander Rinnooy Kan: "Het project Werk in Bewaking van het Verbond van Verzekeraars is al tientallen malen geciteerd en geroemd als een buitengewoon creatieve reactie op de verwachtingen van de samenleving ten aanzien van werkgevers, in de sfeer van werkgelegenheid. Dit project doet enerzijds recht aan de behoefte aan werkgelegenheid voor langdurig werklozen en anderzijds aan de maatschappelijke behoeften op het gebied van veiligheid en bescherming, waar dan ook nog eens de verzekeraars een materieel belang bij hebben. Dus het kan eigenlijk niet beter en ik denk dat iedereen dat met grote bewondering en waardering heeft geconstateerd. Dit soort ideeën hebben we natuurlijk meer nodig en in die zin is het project ook vaak genoemd als een goed oefenvoorbeeld voor komende cao's. Ik hoop dat er nog meer van dit soort prachtige combinaties zijn te verzinnen. Als het elders ook zou lukken om een activiteit te identificeren waarvoor een passende financiering wordt gevonden en waarbij het sectorbelang wordt gediend en terzelfdertijd een maatschappelijke wens wordt gehonoreerd, dan zou ik daarvoor tekenen. Ik hoop dat het project ook in die zin inspirerend zal blijven werken. Ik denk dat er echt alle reden is voor werkgevers en werknemers in het verzekeringsbedrijf om daar met tevredenheid naar te kijken en om er natuurlijk een succes van te maken!"

Verschenen in: Projectbericht Werk in Bewaking, 1995

Peter van Steen, tekstschrijver, info@petervansteen.nl